BOZKIR İLÇESİ

Yazar Ramazan BİLGİLİ

Pazar, 25 Nisan 2010 06:26

Bozkır Adı

M.Ö. İsauria Bölgesi'nin başkenti olan Bozkır; İsauria Vetus (Eski İsauria), İsauria Nova (Yeni İsauria), Tris-Maden ve Leontopolis (Arslanlar Kenti) isimleri ile bilinmekteydi.
Bozkır aslında kasabanın (Bozkır İlçesi) değil, yörenin, yani çay (Çarşamba Çayı) ile Seydişehir arasındaki toprakların adıdır. Kasabanın adı “Siristad” idi. Siristad Türklerden önce yörede yaşayan kavimlerden birine ait bir isim olduğundan, kısaca Türkçe asıllı olmadığı için, atılarak kasabaya da Bozkır adı verilmiştir. Anlaşılacağı üzere yöre kasabanın adını değil, kasaba yörenin adını almıştır. Bozkır adına gelince bu, arazinin coğrafi yapısı ile ilgili değildir. Yörenin adı olan Bozkır, bu yöreyi feth veya idare etmiş bir Bey'den gelmektedir. Bozkır Bey, en kuvvetli ihtimal ile XIV. y.y.'da bu yöreyi idare etmiştir. O, Karamanoğulları'nın bir valisi olabilir. Bozkır Beyi belki daha az muhtemel olarak Selçukluların da valisi olabilir. Fransızca “steppe” mânâsında şimdi kullandığımız bozkır yeni bir deyim olup, yüzyılımızın birinci yarısında kullanılmaya başlanmıştır. Esasen bozkır adını taşıyan yer, gerçek mânâsında, bozkır karakterinde de değildir. Bozkır adının boz ve kır fiillerinden emir ikinci şahıs ile yapılmış bir ad olduğu anlaşılmış bulunur. Yani Bozkır, anlaşılacağı üzere Boz + kır = “yen ve saf dışı bırak” demektir. Bozkır adının steppe manasında olduğunu sanarak yerine başka bir ad verilmesi için İçişleri Bakanlığı'na müracaatta bulunmuş olan bazı hemşehrilerimin bu tutumuna hayret ettim. Bakan Hıfzı Oğuz BEKATA Bey ile görüşüp gerçeği anlattım. Memleketimizin bu tapu senedi böylelikle korunmuş oldu. Bir topluluk, tarihine ve kültürüne sahip çıkarsa millet olur ve varlığını sürdürebilir. Bu böyle bilinmelidir. Bunun aksini iddia edenler cahil ve akılsız kişilerdir.

Bazı şairlerimizin Bozkır'ı anlatan şiirlerde; “İsmin yakışmıyor sana Bozkır'ım ” ve “İsmine inat ediyor görünümüyle ” gibi tarihi gerçekleri bilmeden hüsnüniyetle çeşitli mısralar yazılmıştır. Ancak, Bozkır'la ilgili bundan sonra yazılacak olan şiirlerde merhum Faruk SÜMER'in yukarıdaki açıklamalarına göre “ İsmin yakışıyor sana Bozkır'ım” gibi mısraları da görebilmeyi ümit etmekteyiz.

Bozkır kelimesi; günümüzde step iklimine sahip toprakların ve bölgenin bulunduğu “yılın çoğu zamanı boz renkli görünen yerler” anlamında kullanılan coğrafî bir terimdir. Ancak böyle bir tanımlamadan hareketle, buranın adının da bölgenin coğrafî özelliklerinden kaynaklanmış olup olmayacağına baktığımızda, Toros dağlarının üzerinde, denizden epey yüksek bir mevki ve ormanlık tepelerin ortasındaki yayla karakteri gösteren bu bölgenin yapısı, bize adının step iklim özelliğinden gelmediğini rahatça gösterir. Aslın da, Bozkır kelimesi tamamen Türkçe bir kelimedir. Boz ve kır kelimesinin birleşmesinden meydana gelmiştir. Şimdi hem bir yerleşim yeri adı olarak, hem de coğrafî bir terim olarak farklı anlamlar taşısa da , eski Türkçe'de boz ve kır , yani ; yen ve yok et ve bu davranışı gösteren yiğit kişi anlamı vardır. Zaten tarihte de bu anlamda sıfat olarak kullanılmıştır. Selçuklular ve Karamanoğulları dönemlerinde yaşamış ve önemli hizmetler görmüş olan ve Osmanlılar dönemi belgelerinde de “ Bozkırlı ” diye tanımlanan bir “ Türkmen Beyi ve Sülâlesi ” bulunmaktadır. Bozkır ismi de büyük ihtimalle bu anlamdaki söz konusu Türkmen Beyi'ne dayanmaktadır. Kalabalık bir cemaat olan “ Bozkırlıoğulları” , Osmanlı Karamanoğulları çekişmesinde Karamanoğulları'nın tarafını tutmuş, Osmanlılar bölgeye hakim olduktan sonra, eski Karamanlı Türkmen Beyleri'nin bir taraftan nüfuzlarını kırmaya çalışırken , diğer taraftan da husumetini bertaraf edip dostluğunu kazanmak için onlara, eskiden sahip olduğu arazileri tımar olarak vermeye devam etmiştir. Bu yüzden Bozkırlıoğlu Hüseyin ve Bozkırlıoğlu Yusuf'a Siristad köyü ve çevresi tımar olarak verilmiştir. Bu sebeple bölgeye Bozkır denilmiştir. Dolayısıyla Bozkır adının kaynağı da buraya dayanmaktadır. Siristad isminin Bozkır'a dönüşmesi de muhtemelen XVII. yüzyıldan sonra olmuştur. Osmanlılar, siyasî, coğrafî vb. nedenlerle idarî birimleri tespit ederken, o bölgede önemli ve büyük bir yerleşim merkezi varsa onun ismini, hem o idarî birime veriyor hem de orasını birimin merkezi yapıyordu. Bunun örnekleri çok fazladır. Ancak, önemli bir merkez olmadığında ne bir merkez belirliyor ne de bir yerleşim yerinin adını veriyor; oranın adını bütünü kapsayacak isimlerle nitelendiriyor. Mesela, herkesin bildiği ve halen devam eden bu geleneği göstermesi bakımından İçel ile Mersin ve Kocaeli ile İzmit'i zikredebiliriz. Osmanlılar döneminde, şimdi isimleri değişmiş olmakla beraber, buna benzer çok uygulama vardır. Konya'dan örnek verecek olursak: Turgud K azası ile Bozkır Nahiyesi gibi Sahra, Sudiremi ve Aladağ nahiyelerinin belli bir merkezleri yoktu. Ancak, XVII. yüzyıldan sonra güvenlik gibi çeşitli nedenlerle idarî birimlere belli bir meskûn yer, merkez olarak belirleme ihtiyacı hasıl olmuş; Sahra N ahiyesi ' nin merkezi Çumra, Sudiremi Nahiyesi'nin merkezi Sille, Aladağ Nahiyesi'nin merkezi Hadim ve Bozkır Nahiyesi'nin merkezi Siristad olarak tespit edilmiş ve daha sonraki dönemlerde de kimi nahiye isimleri kaybolmuş , Çumra gibi yerleşim merkezi nahiye ismi haline gelmiş, Bozkır gibi kimi nahiye isimleri de yerleşim merkezinin ismine dönüşmüştür.

Konya İli'ne bağlı Bozkır İlçesi'nin adaşı olan yurdumuzda bir çok yer bulunmaktadır. Bu Bozkır isimlerinin ilçeden göç eden Bozkırlılar tarafından konulduğu kanaatini taşımaktayız. Bozkır isimlerinden tespiti yapılabilenler şunlardır;

Aksaray İli sınırları içindeki Bozkır,
Manisa İli sınırları içinde bulunan Bozkır,
İçel İli sınırları içinde bulunan Bozkır.

Bozkır Sancağı

Bozkır Sancağı Sancağın Genel Görünümü

Sancak: “1. Ucu sivri demirden olup bir yere saplanabilen büyük bayrak, 2. Kenarları saçaklı, üzerinde çeşitli renk ve işaretler bulunan ve bir Askeri birliğin şeref, haysiyet ve gururunu temsil eden bayrak.” tanımlamaları ile ilgilidir.
Diğer milletlerden farklı olarak, “Ordu-Millet” ülküsü ile asırlardan beri varlığını sürdürebilmiş olan Kahraman Türk Ordusu'nun ve Milleti'nin en kutsal varlığı hep “Sancak” olmuştur. Büyük Türk Milletince savaşta ve barışta kendisini koruyan, kendi bağrından çıkmış Mehmetçiğe emanet edilen manevi bir varlık olan Sancak, tarihteki bütün Türk Devletleri tarafından mukaddes sayılmıştır. Çünkü Sancak, Türk Milleti ve Türk Askeri için bağımsızlıktır, namus ve şeref timsâlidir.

Araştırmalarımız sırasında, Bozkır İlçesi'ne ait bir Sancak bulunduğunu tespit edince oldukça heyecanlandık. Bu heyecanımız sonuçta bizleri bilginin kaynağına ulaştırdı. Bozkır Sancağı'na ait elde ettiğimiz bilgiler bütün heyecanımız ile birlikte aşağıda sunulmuştur:
“Konya Mevlâna Müzesi'nde bulunan beş sancaktan birisi de Konya Bozkır Taburu'na aittir.”
“Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İslâm Tarihi ve Sanatları Anabilim Dalı, Türk-İslâm Sanatları Bilim Dalı, I. Doktora Seminerini 1995 Yılında Konya'da “Mevlâna Müzesi'ndeki Bir Gurup Sancak ve Süsleme Teknikleri” adlı konu ile hazırlayan Dr. Naci BAKIRCI, bu çalışmasının 38., 39., 40., 41., ve 42. sayfalarını “Bozkır Sancağı” na ayırmıştır.”
Dr. Naci BAKIRCI, bu çalışmasında Bozkır Sancağı ile ilgili şu bilgileri vermektedir:

Bulunduğu Koleksiyon : Mevlana Müzesi
Envanter No : 3883
Koleksiyona Geliş Tarihi : 27.02.1959
Koleksiyona Geliş Şekli : Konya Mevlevî Dergâhı'ndan nakil.
Koleksiyondaki Yeri : Etnografya Müzesi Deposu.
Tarihi : 1312 R., 1896 M.
Dokunduğu Yer : Taşlıca
Kumaşın Cinsi : Atlas
Süsleme Tekniği : Maraş işi.
Süslemede Kullanılan Malzeme : Sarı sim, beyaz sim, ipek iplik, hazır harç.
Yazı Çeşidi : Celi-sülüs.
Yapan Adı : Hayri Hüseyin
Tanıtımı : Kırmızı atlas kumaştan yapılan sancağın üç kenarı hazır sim harçla çevrilidir.Uçkurluğu iki taraflı olarak hazır yaprak desenli sırma harçla bezenmiştir. Tek yüzlü olan sancağın dört köşesine ay yıldız motifi yerleştirilmiştir. Dört kenarında Arapça yazılar bulunan sancağın ortasına bir tuğra ile Tanzimat'ın Arması yerleştirilmiştir.
Köşelerdeki ay yıldız motiflerinin ayları üç bölümlü olarak sarı simli telle; yıldızlar ise beyaz simli telle Maraş işi tekniğinde işlenmiştir.

Sancağın üst kenarına yakın yerde, sarı simle Arapça olarak “el-Cennetu tahte zilalu'l- suyûf ” yazılıdır.
Alt kenara ise üç sıra halinde sarı sırma ile “Taşlıca mamulâtı, Hayri Hüseyin”
İkinci satıra “Nizamiye yetmişinci alayın dördüncü taburu kur'ası sene 1312 rumi” yazılmıştır.
Sancağın uçkurluk tarafına birinci satırda sim sırma ile “Konya Vilayeti Bozkır Kasabası”,
İkinci satırda beyaz sim sırma ile “Belviran nahiyesindeki Ak Türbeye vakıftır.” (Şimdiki Sarıoğlan Kasabasının eski adı, Belviran nahiyesi idi)
Üçüncü satıra ise sarı sırma ile ters olarak Maraş işi tekniğinde “ Nasrun min Allah ve fethan garîb” Ayeti Kerimesi yazılmıştır.
Sancağın uç tarafında ise, birinci sırada sarı sim ile “İnna fetahnâ leke fethan mübinan”
İkinci sırada sim ile Maraş işi tekniğinde “Padişahım çok yaşa” yazılmıştır.
Sancağın ortasında, içten dairevi dıştan kartuşlu madalyon içerisine beyaz sırma ile tuğra yerleştirilmiştir. Tuğrada “el-Gazi Abdülhamit bin Abdülmecid Han el-Muzaffer daiman” yazılıdır.

Madalyon beyaz ve sarı telli simlerle atlamalı olarak sarma tekniğinde bezenmiştir. Madalyonun kaide kısmını oluşturan kısımlar ile bitkisel yapraklar pembe, açık sarı, yeşil, kahverengi, çimen yeşili rengindeki ipek iplikle sarma tekniğinde işlenmiştir.
Sancağın arka yüzüne de geçen yazılar ve bezemeler iki yüzlü olarak yapılmıştır.
Çanakkale Savaşlarına ait resimlerdeki sancakların incelendiğinde, Mevlana Müzesi'nde bulunan sancaklarla benzerlikler taşıdığını da belirten Dr. Naci BAKIRCI, Bozkır'ın sosyal ve askeri tarihini araştıracak olanlara da böylelikle ışık tutmuştur. Bu sebeple Bozkırlılar, Naci BAKIRCI Bey'i minnet ve şükranla anacaklardır.

Bozkır Mahalli El Sanatları

Bozkır'da vaktiyle çok yapılan el emeği, göz nuru, maharetli ellerden ve zeki düşünceler sonucu çıkan millî sanatımızın o nadide ürünleri şimdilerde bile hâlâ dilden dile dolaşmakta, elde bulunan numunelik eserlere büyük bir dikkatle ve hayranlıkla bakılmaktadır.

Bozkır ve çevresindeki el sanatları; millî sanatımızın yansımaları olarak yıllardan beri sürdürülmesine rağmen özellikle son on beş-yirmi yıldan beri; teknolojideki gelişmeler, makineleşmenin insan gücünün yerini alması ve el sanatları ürünlere karşı talebin gittikçe azalması neticesinde son zamanlarda gittikçe bir düşüş ve azalma görülmektedir.

Bozkır mahalli el sanatları ile ilgili bu çalışmada; ilçedeki el sanatları çeşitleri, üretim yerleri, usta veya sanatkârlarının isimleri hususlarında bilgiler verilmeye çalışılmıştır.

AĞAÇ İŞLERİ

Torosların eteğinde bulunan Bozkır İlçesi' nde önceleri halkın isteğine göre; kağnı, övendire, düven, at arabası, dibek, kasnak, kaşık,yaba, dirgen, su bardağı, su fıçısı, sandalye, masa, tekne ve rahle gibi ağaç işlerine ait ürünler yapılmakta ise de, son zamanlarda bu ürünlere ait üretim yapılmamaktadır. Son zamanlarda, genellikle çoğu Bozkır Küçük Sanayi Sitesi' nde işyerleri bulunan on- on beş civarında marangoz ve mobilyacılar tarafından isteğe göre; tel dolap, sini altlığı, kapı, pencere, yüklük, vestiyer, masa, misafir odası, yatak odası, mutfak dolapları gibi ürünlere ait üretim yapılmaktadır.

Bozkır, Toroslara yakınlığı sebebiyle, Konyalı marangozların ve ağaç işleri ile uğraşan sanatkârların da ilgi odağında bulunmuştur. “Torosların eteğindeki çam, ladin, meşe, ve sedir ağaçlarının keresteleri hammadde olmuş yıllarca Konya' ya. Dülgeri, marangozu, ince marangozu, yapı ustası, çatı ustası hep Toroslara güvenmişler.”

Geçmişten Bir Ağaç İşi Örneği (Hamur Teknesi)

Şimdilerde Yapılmayan Ağaç Terazisine Ait Kefeler ve Ana Kol

Dere Kasabası' nda tarihi kemer köprüyü geçtikten sonra, tahin fabrikalarının bulunduğu yola girildiğinde, şu anda oturulmayan Kolcu Dayı olarak Dereliler tarafından adlandırılan şahsa ait evin kapılarındaki ağaç işlemeciliği ile Hisarlık Kasabasında bulunan Tarihi Hisarlık Eski Camii' ndeki; tavan, minber, vaaz kürsüsü, kadınlar mahfeline ait balkonun ağaç işlemeciliğindeki muhteşemliği de burada söylemek isteriz. Ayrıca merhum Mehmet AK amcamızın yapmış olduğu ayna çerçeveleri, saat koyma kutuları, ağaçtan yapılma levha süslemelerinden de bahsetmek yerinde olacaktır. Kendisine ait bu ürünlerden bir kısmı çocuklarında ve torunlarında bulunmakta, bir kısmı ise bir Bozkır Âşığı olan ve hayatını İçel İli' nde sürdüren Atıf AYDIN adlı hemşehrimiz de bulunmaktadır.

Merhum Mehmet AK' ın Yaptığı Süslemeli Çerçeve
(Çerçevede Besmele yazılıdır)

Tarihi Hisarlık Camii Ağaç İşlemeleri

İŞLEMECİLİK VE ÖRGÜCÜLÜK

Geçmişten günümüze kadar kadınlarımız tarafından özellikle aile fertlerine yönelik olarak yapılan, genellikle kendi isteklerine uygun şekilde kazak, yün çorap, mekik, patik, eldiven, işlemeli tülbent, iç fanilası, kuşak, başlık, atkı, dizlik, şal ve namaz takkeleri gibi ürünler yapılmıştır. Büyük bir sabır, emek ve mahâret isteyen bu ürünleri kasabalarımızda ve köylerimizde görmek hâlâ mümkündür.
Bunun yanı sıra ilçede; hattatlık, minare yapımı, iç duvar süslemesi, çinicilik, altın ve gümüş işçiliği gibi işçilikler ve işlemecilikler görülmemekte, bu türlü işler yurdumuzda ün yapmış ustalar getirtilerek yaptırılmaktadır.

DEMİRCİLİK

Bozkır çevresinde demircilik millî bir sanat olarak muazzam bir gelişme göstermiştir. Bozkır Çağlayan Kasabasında yüz merkezde otuz kadar demircinin olduğu söylenmektedir. Diğer köylerde de birçok demirci vardır. Bu demirci ustalar, ustalıkların en iyi şekilde ispat etmek için büyük gayret gösterirler. Eskiden beri yapılmakta olan demircilik sanatında ekseriyetle silah, bıçak, kama ,balta, keser, kazma ve diğer tarım aletleri yapılırdı. Fakat silah ve bıçak yapımında çok ileri gidilmiştir.

Genel olarak Bozkır merkezinde ve kendisine bağlı bir kasaba iken sonradan ilçelik statüsüne kavuşturulan Ahırlı' da demircilik sanatı uzun süre devam etmiştir. Demircilik olarak pulluk, saban, balta, keser ve diğer el avadanlıkları yapılmakta idi. Bozkır merkezinde demircilikle uğraşan altı iş yerinden iki işyeri kalmıştır. Çok uzun süreden beri Dere Kasabasında tüfekçilik yapılmakta idi. Son on beş- yirmi yıldan beri tüfek imâlatı yapılmamakta, eski ustalar yerlerine çırak ve sanatkâr yetiştirmediğinden günümüzde bu sanat icra edilmemektedir. Tüfekçilikle uğraşan kişiler olarak Kadir Çavuş, Mustafa Usta, Demirci Ömer, Yusuf Çavuş ve Abdulkadir ÖZDEMİR' i sayabiliriz. Yapılan tüfek çeşitlerini ise;

1- Çakmak taşlı tüfekler,
2- Şey şanallar-yivli silahlar,
3- El silahı, ( 25 cm . uzunluğunda olup, bindirme veya tek olarak yapılan silah)
4- Martini silah,
5- Toplu tabancalar,
6- Tek kırma,
7- Çifte,
8-Dolma tüfekler olarak yapabiliriz. Günümüzde ise tüfek imâlatını yapan kimse bulunmamaktadır.

Bilhassa Bozkırlıların kendi bölgelerinde çıkan demirden tüfek yaptıklarının, o tüfekleri oralardan çıkan altınlarla kakma ve tezhip yoluyla süsledikleri bize kadar gelen eserlerinden anlıyoruz.İstanbul' da Kapalı Bedesten de antikacılık yapan Abdurrahman oğlu Bozkır' lı Hasan Usta' nın yaptığı şeşhane, bir sanât şaheseridir. Hasan Usta' nın yaptığı buna benzer bir tüfeği de Ankara Etnoğrafya Müzesinde gördüm. Böyle kapsüllü tüfeklere eczalı derlerdi. Usta Hasan'ın bu tüfeği 1268 H. (1851 miladi olarak) yılında yaptığını tüfeğin üstündeki altın damgadan anlıyoruz. İmzası şöyledir: “Amile Hasan İbni Bozkırı 1268 ” .Bu hususta Bozkır' lı Usta Hasan' ın, Huğlu' lu tüfekçilerin piri olduğu söylenebilir. Bozkır' lı Hasan Usta' nın bir de Padişah' ın kılıcını tamir etme olayı vardır. Padişahın, Ata yâdigârı çok kıymetli kılıcı ortasından her nasılsa kırılır. Bu kılıcı hiç belle etmeden ulayacak bir usta aranır. Hasan Usta' nın bunu en iyi yapacağı söylenir. Kılıç Hasan Usta' ya getirilir. Hasan Usta kılıcı, en iyi bir şekilde, hiç belirsiz olarak ular. Padişah kılıcı görünce çok memnun kalır. Hasan Usta' yı çağırır.
“ - Dile benden ne dilersen “ der.
“ - Sağlığını dilerim Padişahım “ diyen Hasan Usta' nın bu sözü karşısında,Padişah ısrar edince:
“ - Padişahım, bizim köyümüzün yaylasında bir göl vardır. Bunların tapusunu isterim. “ Bunun üzerine Padişah ferman buyurur, bu yerlerin tapusu Hasan Usta' nın üzerine çıkarılır. Bozkır Tapu Dairesinde bu tapu kaydı vardır.

Bozkır - Çağlayan'daki Son Bıçakçı Abdullah İZMİR.

Abdullah Usta' nın El Emeği Göz Nuru Eserleri

Bozkır' da çevrenin en iyi bıçak ve kamaları, Çağlayan Kasabasındaki demirciler tarafından yapılmaktadır.

Yukarıda yazılanlara rağmen, tüfekçilik imalatı ile ilgili ilçede hiçbir faaliyette bulunulmamakta, Çağlayan Kasabası' ndaki bıçakçılık yapımı ise günden güne azalma ve yok olmaya doğru gitmektedir.

Demircilik sanatı içinde görülen nalbantlık mesleği de Bozkır' da tarihe karışan bir meslek olarak yerini almaya başlamıştır. Nadiren yapılmakta olan bu nalbantçılık sanatı ile ilgili olarak, araştırmalarımızda tespit ettiğimiz bir hususu da burada veriyoruz; “ Bozkırlı nalbant Hayrettin DÖNMEZ Usta nalbantlık sanatının kaybolmaya başladığını söylerken, İlçe merkezinde iş yetiştiremedikleri yılları hayal ediyor. ”Seyyar nalbantlar gezerdi köy köy, böylece yığılma önlenirdi. Ata, katıra, eşeğe, ocakta çekiç altında nal döğerdik. Önce arabalar, sonra atlar gelmez oldu. Nalbantlık bize bir unvan olarak kaldı. Namımız nalbant amma, işimiz değil. Kimimiz hurdacı olduk, kimimiz soğuk demirci...” diyor. Arazisi sarp, kayalık, taşlık, inişli ve çıkışlı olan Bozkır'da yapılan nallarda hiç delik yoktur.

Bozkır Nalları Nalbant Ustalarımızın Elinden Düz Çıkar.

KALAYCILIK VE BAKIRCILIK

Bozkır' da 1945 yılından beri Kalaycılık işi ile uğraşan Durmuş Ali Usta; “ Bozkır İlçesi' nde on yaşımdan beri kalaycılık işi ile uğraşıyorum. Çırak olarak girdiğim bu işten çok ekmek yedim. Ailemin geçimini bu işten sağladım. Ancak, son beş yıldan beri özellikle kalaycılık, sıcak demircilik, nalbantçılık ve bizim gibi el emeği, göz nuru isteyen işlerle uğraşan sanatkârların meslekleri ağır ağır yok olmaya doğru gidiyor. Bozkır Merkez Büyük Cami arkasında bulunan ve Kalaycılar Sokağı diye halk arasında nam yapmış ince uzun sokağımızda, önceden yirmi adet kalaycı varken, şu anda bu sayı ikiye inmiş durumdadır. Meslektaşım olan Mustafa SAĞLAM' da ilerleyen yaşı sebebiyle artık dükkânını ancak Bozkır' ın Pazarı olan Cuma günleri için açıyor. Kalaycılar Sokağı artık mazi oldu. Eskiden sokağımızdan çekiç, körük, kap kacak sesleri gelen sokaktan şimdi sadece ayak sesleri gelmektedir. Aliminyum madeninin yoğun olarak hayatımıza girmesi, çelik madeninden yapılan mutfak ve diğer araçların yaygınlaşması, bizim işlerimizi de engelledi.Ama buna rağmen, elinde hâlâ bakır mutfak araçları bulunan ve sağlığının kıymetini bilen, bakır kalaylı kaplardan yemek yemenin zevkini ve sağlıklı yönünü seçen müşterilerimiz tek tük de olsa var. Bizimle birlikte, daha doğrusu bizden sonra kalaycılık mesleği de tarihteki yerini alacağa benziyor.” Şeklinde konuşarak, Kalaycılık sanatının yok olma tehlikesi ile karşı karşıya kaldığını belirtmektedir.

Kalaycı Durmuş Ali Usta Haranı (Kazan) Kalaylarken.

ÇANAK : ÇÖMLEK VE TESTİCİLİK

Bozkır' a bağlı Çağlayan Kasabasında, Konya çevresinin en ileri toprak kap yapma sanatı gelişmiştir. Çok yakın zamana kadar, Karaman, Çumra, Seydişehir, Beyşehir ilçelerinin toprak kap ihtiyacını Bozkır' ın bu sanatkâr beldesi karşılardı. Yakın zamana kadar, unların saklandığı dağar denilen ağzı açık büyük kaplar, kuru yiyeceklerin saklandığı, pekmezlerin katıldığı dar ağızlı küpler, tereyağlarının tuzlanıp saklandığı iki saplı küpcükler, yoğurt taşınan çömlekler, su taşınan ve içilen büyüklü küçüklü testiler (destiler, boduçlar), süslü sürahiler, çiçek saksıları ve vazolar yapılmaktadır. Çevredeki bazı şartların değişmesi, imkânların azalmasına rağmen, eskisi kadar olmasa da bu sanat Çağlayan Kasabası' nda varlığını sürdürmeye çalışmaktadır.

Çağlayan Kasabasında üretimi yapılan toprak kaplarda incelik, zarafet ve ustalık göze çarpan unsurlardır. Üretim maliyetlerindeki yükselmeler, madeni ve plastik unsurların ucuz ve ekonomik olmaları sebebiyle; çanak, çömlek, küp, testi, vazo, saksı gibi toprak kaplara olan rağbeti azaltmıştır. Ancak bütün olumsuzluklara rağmen, her Cuma günü Bozkır ilçe merkezinde kurulan pazarda, çevre ilçelerle kasabalardaki pazarlarda Çağlayan toprak kaplarına olan rağbet az da olsa sürmektedir. Yaptığımız tespitlere göre Çağlayan toprak kaplarının, özellikle ilkbahar ve yaz mevsimlerinde satışlarının yükseldiği anlaşılmaktadır.

Bozkır Cuma Pazarında Satılan Çağlayan Toprak Kap Ürünleri.

DERİCİLİK

“ Bozkır' ın derisi (gönü) sağlamdır. Bozkır' ın suyu da, otlağı da havası da bir başkadır. Koyununun, sığırının, mandasının gönü de bozkır iklimi gibi dayanıklıdır. Bu yüzden tercih edilir. Bozkır derileri Konya kavaflarının önünde pabuç, saracının önünde koşum olur. Post olur serilir, kürk olur giyilir.”
Bozkır ilçesinde dericilik denilince Üçpınar Kasabasından başka bir şey akla gelmez. Kasaba da Pabuççular (Babuşçular) adı ile anılan bir mahalle, ayrıca ilçe sınırları içinde yine aynı isimle bir köy bulunmaktadır.

Üçpınar' da geçmişte, işlemeciliği yapılarak mamûl hale getirilen deri; yemeni, iskarpin, ve mest dikimi ile tanınır ve tercih sebebi olurdu. Yıllarca Bozkır İnsanı, Üçpınar' daki ustaların yapmış oldukları yemenilerle,iskarpinlerle kısacası ayakkabılarla dolaştı.

Makineleşmenin ve fabrikasyon türü hazır ayakkabıların hayatımıza girmesi ile Üçpınar Kasabasındaki bu sanat dalının tarihe geçmesine sebep oldu. Ancak Üçpınar' da halen az da olsa isteğe ve zevke göre, ayakkabı ve mest dikilmektedir. Bu ayakkabı ve mest ustalarından Ziya ÖZDEMİR adlı Usta' nın da adını burda belirtmek yerinde olacaktır. Dericilik sanatı ile ilgili olması açısından “ Semercilik ” konusu üzerinde de araştırmalarımıza ait sonuçları da belirtmek yerinde olacaktır.

Geçmişimizdeki Bozkır'ı anlatan “ Hoş Geldin Pazarı “ adlı şiirin bir bölümünde:
“ ..........
Baybağanlı, Tepelceli, Çatlısı,
Hocaköylü, Elmaağaçlı, Fartlısı,
Eşeklisi, katırlısı, atlısı.
- Hoş geldin !
- Hoş bulduk, sen de hoş geldin. “

Şiirde yazıldığı üzere geçmişimizde, köylerinden ve kasabalarından ilçe merkezindeki Cuma Pazarına gelen vatandaşlarımızın tek ve yegâne ulaşım araçları atları, katırları ve eşekleri idi. “ Eskiden Cuma Pazarına gelen vatandaşlarımızın ulaşım araçları olan eşek,katır ve atların tek konforu da Bozkır' da imâlatı yapılan semerler idi. İlçe merkezinde her Cuma günü kurulan pazara gelen vatandaşlarımızın ulaşımını sağlayan atlar, katırlar ve eşekler için garajlar oluşturulur, buralara yakın yerlerde semer satıcıları da yerini alırlardı. Bozkır' ın Kayapınar köyündeki semer ustaları çok maharetli ve marifetlidirler. “

“ Eşek ölür semeri, usta ölür eseri kalır. “ diye bir söz vardır. Uzun yıllar Konyalı hazırını satmış semerin. Bozkır' dan ve başka yerlerden semer getirttirirlermiş satmak için. Bu getirttirilen semerler eşeğin sırtını yanır (yara,sıkıntı veren durum anlamında) etmezlermiş.”
Yukarıda yazıldığı gibi, geçmişte Bozkırlı ustaların yapmış olduğu semerler Konya' da revaçta imiş, özellikle Bozkır semerleri aranır, tercihen bu semerler alınırmış.

Meşhur Bozkır Semeri

Semercilik gibi “ Eğer Yapımcılığı” konusunda da kitaplara bile geçmiş meşhur Bozkır Eğer' inden bahsetmek gereklidir. Bu konuda en kapsamlı tanıtım, yine bir Bozkırlı olan merhum Prof. Dr. Faruk SÜMER tarafından yapılmıştır. Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı 5 no' lu yayını “ Türklerde Atçılık ve Binicilik “ adını taşımakta olup, bu kitap hemşehrimiz merhum Prof. Dr. Faruk SÜMER Hocamız tarafından yazılmıştır. Kitabın 123. ve 124. sayfalarında Bozkır Eğer' inin; topuz, ön kaş, yular halkası, teğelti, kolan, köpçük, ard kaş, etek, zahma kayışı, özengi kayışı, özengi, kolan ucu, terki bağı, sağrı örtüsü ve kuskunu ile fotoğraflandırılarak en kapsamlı tanıtımı yapılmıştır.

DOKUMACILIK

Şemseddin Sami Kamus ül-Âlam' da Bozkır'ı tanıtırken; “ ... Yerel sanayi, kilim, aba, tiftik dokumacılığı ve tabanca yapımına dayalıdır. “ demektedir.
Bozkır yöresinde dokunan bez ve habalar, kendi hayvanının kılı ile örtünmeyi ve giyinmeyi bilen insanımızın yaptıklarına en canlı örnektir. Şemsi KALKAN isimli hemşehrimiz tarafından 1986 yılında, Konya Selçuk Üniversitesi için hazırlanan Bozkır'ın; tarihi, coğrafyası, ekonomik durumu ve folkloru ile ilgili konuları içine alan yayınlanmamış Lisans Tezinde dokumacılık ile ilgili şu hususlara yer verilmiştir: “ Bozkır çevresinde kıldan kıl kilim dokuması yapılması oldukça yaygındır. Buna çul adı verilir. Ayrıca; yün iplerden renkli kilimler, giyecek eskilerinden kesilen dilim parçalarının (kırk pâre) siyah, beyaz, kırmızı, mavi ve yeşil ipliklerden “çapıt kilim” adı ile dokumaları da yapılmaktadır.Yaygın bir şekilde olmasa da, halıcılık kipi olarak Sille ile Isparta halıları örnek alınmaktadır.

Bozkır Çağlayan Kasabası Halı Kooperatifinde
1973 Yılında Yapılan Atatürk Portresi.

Geçmişte, Çağlayan ve Dere kasabalarında halıcılık kooperatifleri kurulmuştur. Halk Eğitimi faaliyetleri çerçevesinde vatandaşlarımızın istek ve talepleri doğrultusunda zaman zaman Hacılar ve Kuşça köyleri ile Söğüt kasabasında halıcılık kursları açılmaktadır. Bozkır çevresinde ticari amaçla olmasa da, yün ipten renkli olarak heybe dokumaları da yapılmaktadır.”

Bozkır Çevresinde Dokunan Kara Heybe

Bozkır ve Çevresinden Motifli Heybe Örneği

Bozkır Sarıoğlan Kuzören Halı,Kilim ve Dokuma Örnekleri

İlçemizin Kayapınar köyünde Cumhuriyetimizin ilk yıllarında her evde bir dokuma tezgâhı vardı. Halkın % 80' i, dokumacılıkla uğraşırken, ilerleyen teknoloji ve makineleşme sebebiyle bu işle ilgilenenlerin sayısı gittikçe düştü. Kayapınar Köyü ile Dere Kasabasında yün kumaş alanında, az da olsa faaliyetler görülmektedir. Depme (sıkıştırılmış) kumaş dokumacılığı Dere Kasabasında yapılmaktadır.

Bozkır ve Çevresinde Yapılan Depme Yelek ve Pantolon

Bozkır Evleri

Zaman akıp giderken, her şey eskiyor. Her yeni yapılan, her yeni doğan, her yeni alınan eskiyor. Evlilikler, kıskançlıklar, sevinçler, üzüntüler, dostluklar, düşmanlıklar, insanlar ve uygarlıklar her an eskimeye, eskileşmeye doğru gidiyor. Eskiliğe yolculuk bir gerçek, eskimeye yolculuk ise başka bir gerçek.

Evlerimiz!
Yenisi ve eskisi ile evlerimiz.
Eskiye yolculuktaki tek mekânımız.
Hayat yolculuğumuzun yegâne binitleri olan evlerimiz.
Evlerimiz; mutluluklarımızın, sırlarımızın, acılarımızın, herkesin bihaber olduğu, çaresizliklerin ve imkânsızlıkların kolkola olup bizleri boğmaya, bunaltmaya çalıştığı “an”ların ve yaşantıların iç içe olduğu barınaklarımız.
Evlerimiz... Doğmamız, yaşamamız ve ölmemiz “an”larındaki mekânlarımız olan sığınaklarımız.
Evlerimizin duvarları olmuştur çoğu zaman sırdaşımız.
Kapı ve pencereleri olmuştur ara sıra ışığımız.
Camlarından dışarıya bakıp da, çoğu zaman iç geçirerek ah! dediğimiz, dış dünyamız ile iç dünyamızın saydamlık köprüsü olan evlerimiz.
Sırlarla dolu oluşumuzun geçitleri olan dış duvarlarımızın makyajları cephe boyaları.
O evlerimiz ki, bazen müstakil oldu, bazen gecekondu, bazen de 1.,2.,3.,4., ve ... katlarda daire adıyla yer aldı. Kimi sobalı, kimi kaloriferli, kimi yazlık, kimi bahçeli, kimisi ruh hıçkırıkları gibi çok katlı ve yığma olarak yapılan, depremden dolayı tir tir titreyen başlarımızı sokabileceğimiz ümitlerimiz, sevinçlerimiz, hüzünlerimizle ve sırlarımızla dolu yuvalarımız...
O evler. İşte o evlerden Bozkır'da da var.
Hem de o evler; ”yıllara meydan okuyorum”, dercesine dimdik ayakta, sahiplerinin toprakta olmasına rağmen...

Bozkır Evlerindeki Bölümlerden; Baş Sedirli Oda

Bozkır'da Yıllara Meydan Okuyan Evler, Binalar Kümesi

Mimarisinin Mükemmelliği İle Bir Bozkır Evi

Bozkır ilçesinde 2005 yılına göre son 10-12 yılda yapı kooperatifleri sayesinde ev sahibi olan vatandaşlarımızın sayılarında büyük artışlar olmuştur. Evi olmayan vatandaşlarımızın kurulacak kooperatifler vasıtasıyla ev sahibi olmak için kooperatifleşmeye oldukça önem vermeleri ilçede kurulan yapı kooperatiflerinin sayısının çoğalması sonucunu doğurmuştur. Bu çoğalma talebini özellikle gurbetçi vatandaşlarımızın da Bozkır'da bir evleri olsun istekleri artırmıştır.

1999 Yılında Yapımı Biten Seksen Dairelik Toroskent Evleri

2002 Yılında Yapılan Elli İki Dairelik Serüstad Evleri

İlçeye bağlı Sarıoğlan, Üçpınar, Hamzalar, Harmanpınar, Söğüt, Dereiçi, Hisarlık, Dere, Çağlayan ve Sorkun Kasabaları ile 40 köyde yaşayan vatandaşlarımızın; dam ev, taş ev, yer ev dedikleri evlerini ya restore ettikleri ya da bunların yerine betonarme tipte yığma, kâgir özellikli evler yaptıkları görülmektedir.

Bozkır'a idari yönden bağlı olan kasaba ve köylerimizde son yıllarda betonarme olarak mimari estetiğe önem verilen tarzda evler yapılmaya başlanmasının bir sonucu olarak, Yaylalarımızdaki eski taş yığma barınaklar, evler ve odaların yerine çok katlı betonarme tipteki ev ve bina sayılarında oldukça önemli artışlar olmuştur. Bunlara örnek olarak; Akçapınar, Tufanderesi, Hisarlık Arapçimeni, Küçükhisarlık ve Çat Yaylaları'nda yapılan binaları verebiliriz.

Yaylalarımızdaki Yapılaşma Örneklerinden.
( Akçapınar Yaylasında Bulunan Mescid ve Şadırvan)

Tufanderesi Yaylası'nda “Hanay” Adlı Yapı.
(Bozkırlılar Kütük Balı Yapımı İçin Arılara Hanaylar Yapmışlardır.)

Bozkır Yemekleri

Bozkır kasaba ve köylerinde yemek kültüründeki zenginlik dikkat çeker. Bozkır yemeklerinin bir sistematiğe göre düzenlenmiş şekli aşağıda sunulmuştur:

BOZKIR MUTFAKLARINDA YAPILAN YEMEKLERE AİT SINIFLANDIRMA:

1-Çorbalar Gurubu:
Balık Çorbası,
Bamya Çorbası,
El Tarhanası,
Erişte Çorbası,
İşkembe Çorbası,
Kavenez (Domates) Çorbası,
Mercimek Çorbası,
Paça Çorbası,
Pirinç Çorbası,
Sebzeli Çorba,
Şehriye Çorbaları,
(arpa şehriye, tel şehriye ve yıldız şehriye)
Tavuk Suyu Çorbası,
Un (bulamaç) Çorbası,
Un Tarhanası,
Yayla Çorbası.

2-Sulu Yemekler Gurubu:
Arap Aşı (Arabaşı) Yemeği,
Barbunya Yemeği,
Batırık Sulaması,
Bezelye Yemeği,
Boranı Yemeği,
Ispanak Yemeği,
Karnabahar Yemeği,
Kiyniç Otu Yemeği,
Kuru Fasulye Yemeği,
Nohut Yemeği,
Patates Yemekleri,
(Haşlama, Patates oturtması)
Pırasa Yemeği,
Semiz Otu yemeği,
Soğan Aşı,
Taze Fasulye.

3-Et Yemekleri Gurubu:
Av Etlerinden Yapılan Et Yemekleri,
Balık, (ızgara ve buğulama türlerinde)
Göveç,
Kavurma, (çoban kavurma, et kavurma)
Kıymalı sote,
Köfte;
(Bozkır İlçesi’nde köfte konusundaki söylenebilecek tek söz şudur; “Bozkır’ın gelmiş geçmiş en lezzetli köftecisi Köfteci Merhum Rıza Dayı idi. O’nun yapmış olduğu köftelerin tadı hâla damaklarımızdadır. O’nun köftelerinin sırrını oğulları Metin ve Çetin ERDEM ikiz kardeşler bilmektedir” tespitlerimizi belirtmek istiyoruz. Ayrıca; Bozkır İlçesi’nde lokantacılık yapan Oktay KARDEŞLİK isimli ustamız, yıllardan beri vatandaşlarımıza nefis köftelerinden yapmakta, bu köftelerin tadını bilenler tekrar tekrar Oktay Usta’nın köftelerinden yemek için onun lokantasına gelmektedirler. (2002))
Kuşbaşı,
Sakatat Yemekleri, (ciğer, beyin, böbrek, işkembe, kelle,
munbar, paça)
Tas Kebabı,
Topalak,
Tavuk, (ızgara, fırınlama, kızartma)

4-Pilavlar Gurubu:
Av eti garnitürlü muhtelif pilavlar,
Bulgur Pilavı,
(nohutlu, mercimek)
Etli Düğün Pilavı,
(bulgurla)
Ev Eriştesi,
Karamık Pilavı,
Makarna,
Pirinç,
Şalga.

5-Sarmalar, Dolmalar ve Sıkmalar Gurubu:

1-Sarmalar :
Lahana Sarması,
Pancar Pürçeği Sarması,
Yaprak (tevek) Sarması.

2-Dolmalar:
Biber,
Domates,
Kabak,
Patlıcan.

3-Sıkmalar:
Batırık Sıkması,
Mercimek Sıkması,
Patatesli Kısır Sıkması.

6- Salatalar Gurubu:
Çeşitli otlardan yapılan salatalar,
(roka, ekşiot, tere vb.)
Çoban salata,
(domatesli, hıyarlı, soğanlı)
Marul salatası,
Patates salatası,
Semiz otu salatası.
(Semiz otu ile ilgili olarak; dünyaca ünlü kalp cerrahı hemşehrimiz Prof. Dr. Mehmet ÖZ; bütün insanlara kalp sağlıkları için mutlaka semiz otu yemeleri yönünde çeşitli konferans ve televizyon röportajlarında tavsiyelerde bulunmuştur. (2002))

7-Aperatif Yemekler ve Söğüşler Gurubu:

1-Aperatif Yemekler:
Cacık,
Çeşitli türdeki yumurta yemekleri,
(menemen veya melemen, yumurtalı omlet, rafadan yumurta, top yumurta, sucuklu yumurta, kıymalı yumurta, pastırmalı yumurta, sahanda yumurta vb.)
Ekmek Övmesi, (öğmesi)
Mıkla (soğanlı),
Tuzlukara,
(Nohudun su içinde ıslatılıp, şişinceye kadar bekletilir. Sonradan suyu süzülür ve tuzlanır. Daha sonra da, tuzlanan bu nohut bir ateş üzerinde kavrulur)
Zülbiye,
(Baş soğan ve patatesin fırına sürülerek pişirilmesi)
2-Söğüşler:
Limon,
Maydanoz ve marul,
Soğan,
Şalgam veya şalga
Turp.

8-Konserveler ve Turşular :

1-Konserveler:
Bezelye,
Domates,
Erik,
Fasülye,
Karışık veya türlü,
Patlıcan,
Vişne,
Konserveler ev yapımı veya fabrikasyon olarak
yenilmektedir.

2-Turşular:
Sirkeli ve Limon tuzlu olarak iki çeşit olarak yapılır.
Karışık Turşu,
(fasulye, hıyar, acur, hırtlak, yeşil domates, sarımsak, biber, turşu otu ile birlikte karışık olarak turşu yapılmaktadır)
Lahana turşusu,
İsteğe bağlı tek üründen yapılmış turşular. (domates, hıyar gibi)

9-Kurutmalar- Reçeller ve Pekmezler- Salçalar:
1-Kurutmalar:
Bamya kurutması,
Biber kurutması,
(dolmalık ve sivri biber)
Domates kurusu,
Elma kaklaması,
Erik kurusu,
Fasulye kurutması,
Kayısı kurusu,
Patlıcan kurusu,
Vişne kurusu.

2- Reçeller ve Pekmezler:
a-Reçeller:
Dut (kara dut)
Çilek,
Kayısı,
Şeftali,
Vişne.

b-Pekmezler:
Üzüm Pekmezi.

3-Salçalar:
Biber, Domates, Erik.

10-Hamur İşleri ve Tatlılar Gurubu:

1-Hamur İşleri:
Bozkır Peynirlisi;
(Bozkır İlçesi ile özdeşleşmiş olan Bozkır Peynirlisi, ilçe halkının vazgeçemediği bir yemek türüdür. Evlerde; pancar pürçeği, ıspanak, nane, peynir, çökelek, kaşar peyniri veya halkımız arasında keş olarak tabir edilen lor peynirin soğanla karıştırılmasıyla iç olarak hazırlanan meşhur Bozkır Peynirlisi; fırınlarımızda çok nefis bir şekilde yapılmakta, fırından çıktığı haliyle türüm türüm tütmekte ve tadına doyum olamamaktadır.)

Bozkır Etliekmek ve Bıçakarası;
(Bozkır İlçesi’ne özgü, Bozkır Etliekmek ve Bıçakarası; ilçe halkının vazgeçemediği hamur işi bir yemek türüdür. Evlerde, fırınlarda veya lokantalarımızda; kıyma, iki bıçak arasında kıymadan büyük, kuşbaşı tabir edilen et çeşidinden küçük özel olarak hazırlanmış et, soğan, biber, domates, tuz, maydanoz ve isteğe göre baharat karışımından müteşekkil Bozkır Etliekmek ve Bıçaarası; fırınlarımızda çok nefis bir şekilde yapılmakta ve tadına doyulmamaktadır.)
Keşli Ekmek,
Su Böreği.

2-Tatlılar:
Aşure,
Baklava,
Kadayıf, (ekmek kadayıfı ve tel kadayıf)
Helva, (irmik, un, pekmez ve tahin helvaları)
Gavutlu (Kavutlu) Pekmez
(Gavut; Kavrulmuş nohudun değirmende çekilip, un haline getirilmesi ile elde edilir.
Sade olarak yenilebilen gavut, pekmezle de karıştırılarak yenildiğinde lezzetine doyum olmamaktadır.)
Köpük Tatlısı,
(Önceden Bozkır’a bağlı bir kasaba iken sonradan ilçelik statüsüne kavuşturulan Ahırlı İlçesi’nde bulunan imâlathanelerde üretilen köpük tatlısı Bozkır Tahini ile karıştırılıp yenildiğinde damaklarda oldukça enfes bir tat bırakmaktadır.)
Lokma tatlısı,
Muhallebi,
Pelte,
Revani,
Sütlaç,
Tahin;
(Bozkır İlçesi’ne bağlı Dere ve Sorkun Kasabaları’nda üretilen tahin; ilçemizi bütün Türkiye’de tanıtan ana unsurlardan biri olmuştur. Tahin, köpük ve pekmezle karıştırılarak yenildiği gibi sade olarak da yenilmekte ve çok lezzetli olmaktadır.)

Bozkır Yemeklerinden Bazı Tarifler

Karamık Çorbası:
Malzemeleri: Karamık, Biber, bulgur, soğan, salça, tuz, domates, yağ, kıyma.
Çorbanın Yapılışı:Yağ içine atılmış kıyma, ince kıyılmış soğan ve salça güzelce kavrulur. Daha önceden kurutulmuş olan karamık otu kaynar suda biraz haşlanır, haşlandıktan sonra biraz kovrulur. Şayet yeni toplanmış olan karamık otunun çorbası yapılacaksa, kuru olmayan bu karamık otu da yeteri kadar salça, soğan ve kıyma karışımı ile birlikte kavrulur. Sonra su ilave edilir. Bir süre kaynatıldıktan sonra bulgur ilavesi yapılır. İyice pişirilir. İsteğe göre baharat da atılabilir. Karamık otundan çorba dışında ayrıca pilav da yapılır.

Şalga Pilavı:
Malzemeler: Kıyma, 6-7 adet şalga, nane, biber, kıyma, 1-2 adet soğan, 1 su bardağı bulgur, 2 yemek kaşığı yağ, 1 kaşık salça.
Yapılışı: Soğanlar iyice kıyılıp, kıyma ilavesi ile yağda pembeleşinceye kadar kavrulur. Kavrulan soğana salça eklenir. Şalgalar soyulduktan sonra ince bir şekilde dilimlenip, tuzla ovulduktan sonra, kavrulan salçalı ve kıymalı soğana eklenir. Şalgalar kavrulurken su ilave edilir. Şalgaların pişmesi beklenir, pişince bulgur ilave edilir. Tuzu, nanesi ve biberi de eklenip suyu çekilinceye kadar pişirilir. Şalga pilavı, isteğe göre baharatlı olarak ta yapılabilir.

Keşli Ekmek:

Keşli Ekmek Hamuru Damaklardaki Lezzet Keşli Ekmek

Malzemeler: 5O0 gr. veya isteğe göre un, 1 tatlı kaşığı tuz, 25 gr. maya (mayalı yapılacaksa), y eterince su. İçi için: İsteğe göre yeter ölçüde keşli peynir, yeter sayıda kuru ve yeşil soğan, pancar pürçüğü, nane, maydanoz, varsa yeşil biber, isteğe göre baharat ilave edilerek karıştırılmak suretiyle iç hazırlanır.

Yapılışı: Derince bir kaba un alınır. Ortasını havuz açılır, maya ve tuz katılıp, ılık suyla yumuşak bir hamur elde edilir. Üzeri örtülüp mayalanması beklenir. Mayalandıktan sonra hamur küçük bezelere ayrılır. Her beze yuvarlak ve ince bir şekilde oklava ile açılır. Yarım tarafına peynirli harçtan konulur. Diğer kenarını kapatılır. Sıcak sacın üzerinde arkalı önlü pişirilir. Piştikten sonra tereyağı ile yağlayıp çay veya ayran ile servis yapılır.

Tarhana Çorbası:
Malzemeler: Belli bir miktar diş tarhana, s alça, biber, nohut, sade yağ.
Yapılışı: Tarhana önceden nohutla beraber ıslatılıp kabarması beklenir. Su ilave edilerek kısık ateşte ağır ağır pişirilir. Salça ve isteğe göre baharat eklenip, yağ eritilip üstüne dökülür ve servis yapılır.

Yukarıda tarif yapılan diş tarhanadan ayrı olarak, Bozkırımızda yapılan un tarhanamızın damaklarımızdaki lezzetini de anlatmak gereklidir. Bozkır yemek kültüründe ayrı bir yeri bulunan “ un tarhanası” nın yapılışı şu şekildedir: Süzme yoğurt, kırmızı biber, domates, yeşil biber, sarımsak, nane, kekik, soğan, yumurta, isteğe göre nohut, mercimek ilavesi yapılan bir karışım hazırlanır. Bu karışım robot gibi araçlarla inceltilerek unla beraber yoğrulur. Yaz sıcaklarında yapılan un tarhanasının hamurlaşan kütlesi en az on gün gölgede bekletilir. Daha sonra bu hamur tahtaların üzerinde gölgede kurutulmaya bırakılır, nemli bir şekilde süzgeçten geçirilerek un haline getirilir ve kurumaya bırakılır. Un tarhanası çorbası ise şu şekilde yapılır: Yağ (sade yağ tercih sebebidir) eritilir. Salça, nane, kekik gibi baharat ilavesi yapılıp, belli bir ölçüde un tarhanası eklenir. İsteğe göre kıyma ilavesi yapılır. Üstüne et suyu dökülerek sürekli karıştırılarak kaynaması beklenir. Daha sonra on dakika kısık ateşte kaynamaya bırakılıp servise hazırlanır.

Hastalıklara Şifa Olan Bozkır Un Tarhanası Hazırlığı

Batırık:
Malzemeler:Yeter derecede köftelik bulgur veya düğü, soğan, maydanoz, pul biber, domates, salatalık, isteğe göre turşu, tuz, tahin, limon, nane, salça.
Yapılışı: “Kaynar su ile bulgur (düğü) ıslatılır. Bozkır Tahini ile karıştırılarak iyice yoğrulur. Daha sonra; kıyılmış soğan, tuz, limon, nane, biber, tahin konur ve salça ile yoğrulur. Daha sonra kıyılmış maydanoz ilave edilerek sıkması yapılır. Bir kısmı ise su ile sulandırılarak tuz ve limon gibi ilaveleri yapılıp sulu şekilde yenilir.

Bozkırla Özdeşleşmiş Batırık Sıkma ve Sulaması.

Erişte Pilavı:

Malzemeler: Yeter derecede erişte, tuz, ölçülü tereyağı, yeterince su.
Yapılışı: Tencereye yeter derecede su konulur. 1 tatlı kaşığı tuz ilave edilip, kaynamaya bırakılır. Kaynayınca içine erişte atılır. Erişteler pişinceye, haşlanıncaya kadar kaynamaya bırakılır. Erişteler yumuşayınca ocaktan alınıp, bir süzgeç yardımıyla suyu süzülür. Geniş bir sahana veya tabaklara alınan eriştenin üzerine tavada kızartılan tereyağı gezdirilir. Yanında da ayran tavsiye edilir.
Arabaşı:
Malzemeler: Yağ, bir miktar un, tavuk suyu, tavuk eti, salça, isteğe göre acı biber ve baharat.
Yapılışı:Arabaşı'nın önceden hamuru hazırlanır. Hamuru için önce s u kaynatılır. Suyun içine tuz ve un konulur. Bir süre kaynatılır. Belli bir kıvama geldikten sonra tepsilere dökülür ve soğumaya bırakılır. Daha sonra ç orbası hazırlanır. Çorbası şu şekilde hazırlanır; bir tencerede yağ ile un kavrulur, t avuk suyu, tavuk eti ve salça eklenir, isteğe göre acı biber de konulup kaynatılır. Bu işlemler bittikten sonra Hamur tepsisinin ortasına çorba tası oturacak şekilde oyuk açılır. O oyuğa Arabaşı'nın çorbası konur veya çorba dökülür. Bir kaşık hamur, bir kaşık çorba ile birlikte yenilir. Bu yemek, özellikle kar yağdığında av hayvanlarının etinden yapılır ve lezzetine doyum olmaz.

Meşhur Bozkır Etli Bulgur Pilavının Hazırlığı.

Bozkır Atasözlerinden Seçmeler

Atasözü; “Nesilden nesile geçerek, pratikte Türk insanına, çoğunlukla değişmez yargılar aracılığı ile atalarımızın hayat tecrübelerini, ilmi ve felsefi gerçekleri öğütler halinde sunan, az sözle çok anlam ifade eden kalıplaşmış ve çoğu mecazi olan sözler topluluğudur.”
Atasözlerimize, Türkçe’mizin ilk yazılı metinleri olan Orhun Kitâbeleri, Kaşgarlı Mahmud’un ünlü eseri Divân-ü Lûgat-it Türk, Kutadgu Bilig ve özellikle Dede Korkut Hikâyeleri’nde rastlanmaktadır. Bu atasözlerimiz; geçmişten geleceğe, atalarımızdan bugünkü nesillere kadar dilden dile, gönülden gönüle ulaştırılmıştır.
Atasözlerimizin önce mahalli, sonra millî olduğu hususunda Halkbilimciler ortak bir noktada buluşmaktadır. Bu sözler; özlü, yalın, kalıplaşmış, öğüt verici, gelenek ve göreneklerimizi, geçmişten aldığı terbiye esasları çerçevesinde günümüze yansıtan insanlarımızın hayatını düzenlemeye çalışan kurallar bütünüdür.
Bozkır’da söylenen atasözlerinin kaynaklarını tespit etmek zordur. Atasözlerimizin bir kısmı, ülkemizin diğer yerlerinde olduğu gibi, toplumumuzun güvendiği, bilgeliği olan bir büyüğümüzün dilinden doğmuş ve toplumumuzdaki genel geçerliliği sebebiyle nesilden nesile aktarılarak yaşatılmış, bir kısmı ise ne yazık ki kaybolup gitmiştir.
Bozkır Atasözleri’nde temel unsur insanımızdır. Hürriyet, işbirliği, mutluluk ve güzellik övülmekte; baskı, zulüm ve güzel olmayan her türlü unsur yerilmekte ve kınanmaktadır.
Bozkır Atasözleri’nde düzgün bir cümle kurularak atasözü yapılabildiği gibi; ikilemeli, üçlemeli, hatta dörtlemeli ölçülü söz gurupları ile de atasözleri söylenmiş ve bunlar günümüze kadar gelebilmiş durumdadır.

İkilemeli Bozkır Atasözüne;
“Anamın ekmeğine kuru,
Ayranına duru demem.”

Üçlemeli Bir Başka Atasözüne;
“Asıl azmaz,
Bal kokmaz.
Kokarsa yağ kokar.
O’nun da aslı ayrandır.”

Örnekleri verilebilir.

Bozkır mahalli ağzına göre Atasözlerimiz aşağıda sunulmuştur:

A-a
-Acemi gatır, gapı önüñde yük eñdirir.
-Aç adama dokuz yorgañ örtmüşler, gene de doymamış.
-Aç, anañ ise de kaç!
-Aç bırakma hırsız olur, çok söyleme arsız olur.
-Ağaca çıkañ geçiniñ, dağa çıkañ oğlağı olur.
-Ağır ol ki, beğ disinler.(desinler)
-Amañ dayım, amañ dayım, hirkesteñ (herkesten) aldım payım.
-Anamıñ ekmeğine guru, ayranına duru dimem. (demem)
-Añız battı, gış bastı.
(Bu atasözümüz; anız toprağa karışınca, artık kış mevsimi başlar anlamı
taşımaktadır.)
-Aptal gatıra biñiñce beğ oldum, şalgam aşa giriñce yağ oldum sanneder.(zanneder)
-Asıl azmaz, bal gokmaz. Gokarsa yağ gokar, o’ñuñ da aslı ayrañdır.
-At ile avrat yiğid efenin bahtına.
-Az yiyeñ az üyür, çok yiyeñ zor üyür.(uyur)

B-b
-Basamaksız merdivaña (merdivene) çıkılmaz.
-Baş nire (nereye) giderse, ayak ta oraya gider.
-Batı taraftan güneş kızardığında öküzü yemle, doğu taraftan güneş kızardığında tazıyı
çulla.
(Bu Bozkır Atasözümüzle; “güneşin batı yönünden kızardığı görülünce; öküz yemlenip tarlaya sürülmeli, bağda, bahçede ve tarlada çalışmanın tam zamanının geldiği, ancak güneşin doğu yönünden kızardığı görülünce çalışmaya tedbir getirmenin zamanı gelmiş olup, evde istirahat edilmeli –varsa- hayvanlar dinlendirilmelidir” anlamı dile getirilmeye çalışılmıştır.)
-Besledik böyüttük danayı, tañımaz oldu anayı, babayı.
-Bindik bir âlâmete, gediyoruyuz gıyamete.
-Bir gayın, biñ goyun.
-Boğazı böyük olañıñ dostu olmaz.

C-c –Ç-ç
-Canavar govacak köpeğiñ kuyruğu omuzuñda olur.
-Çığrılañ yire irinme (erinme), çığrılmayañ yire görüñme.
-Çalışanıñ dodağı (dudağı) yağlıymış, irineniñ (erinenin) başı ganlıymış.
-Çayın kiñarına çeşme yapılmaz.
-Çok gazanañ değil, az harcayañ zengin olur.

D-d
-Daldırma çakalı, yoldurma sakalı.
-Diliñi dut (tut), verdiğimi yut.
-Doğru sallanır, ama düşmez. (yıkılmaz)
-Düğün bizim, oyna gızım.

E-e
-Ecel señle mahkimem (mahkemem) var, her nire gettimse uğurum kestiñ.
-Ekmek Padişah, pilav vezir. Gerisi vazur, vuzur
-Ekmeğiñ böyüğü, hamuruñ böyüğündeñ olur.
-El ayranı yürek soğutmaz.
-El atıña bineñ çabuk ener.(iner)
-Elbiseñ yamalı, amma temiz olsuñ. Eliñ guşağıyıñ altına sığmasıñ. Garnıñ tok olsuñ.
-Eliñ gazanıylañ (kazanıyla) aş gaynamaz (kaynamaz).
-Er ekmeği meydañ ekmeği, gardeş ekmeği zindañ ekmeği.
-Erkek goç bere götürmez. (Erkek adam keder ve merak götürmez anlamında)
-Erkek merkep ölürse tasması galır. Dişi merkep ölürse sıpası galır.
-Eviñi temiz dut, misafir gelebilir. Gendiñi temiz dut Ezrail gelebilir.
-Evlenecek oğlañ; “Aydın’a getsem” dir. Evlenecek gız; “ah ölsem” dirmiş.

F-f
-Fakırıñ (fakirin) doğurduğu ya gız, ya oğlañ. Zenginiñ doğurduğu ya beğ, ya hanım.
-Fasülye gabak, başka lâfa bak.

G-g
-Gafayıñ almadığı yire,(yere) gövdeñi yirleştirmeye galkma.
-Galıp gıyafet, köpeklere ziyafet.
-Galkacağın yire oturma.
-Geliñ ata biñer, gör kime gider.
-Gök geçiyi gören, içi dolu yağ sanır.
-Göñülsüz davara gideñ köpeğiñ, davara hayırı olmaz.
-Göz baktığı yiri yakar, yıkar.
-Gırkı çıktı, gorku getti.
(“Kırkı çıktı, korku gitti” şeklindeki bu atasözümüz; yeni doğmuş olan çocukların kırk
gününe kadar çeşitli tehlikelerle karşı karşıya kalabileceğini, bunun için anne ve babanın korkulu bir kırk gününün bulunduğu, kırk günün dolmasından sonra korkunun biteceği inancı ile söylendiği bilinmektedir.)

H-h
-Ham miyve, okka virmez.
-Harman yel ilen, (ile) düğün il’leñ (el ile) olur.

I-ı – İ-i
-Isıracak it dişini göstermez.
-Ismarlama dua gabul oluñmaz.
-İki gaynar bir coşar, Uluğ’un aşı tez bişer.
-İki desti dokuşunca elbet biri gırılır.
-İnanma dostuna, samañ doldurur postuna.
-İnsan gölüne göre yüzer.
-İplik bükülük, işlik dikilik.
(Günümüz için söylenen bu sözde; her şey hazır durumda, parası olana her şey çarşıda pazarda mevcut durumdadır. Eskiden olduğu gibi bir şey almak için fazla zahmete gerek yoktur, yeter ki para olsun fikri anlatılmak istenmiştir.)

K-k
-Keller yağırlar, birbirini ağırlar.
-Kinit (kilit) dost içindir.

M-m
-Mal alanıñ, pekmez satanıñ.
-Mal, alınırkaña gazanılır.
-Malda goyunu, akrabada gayını sev.
-Mıh çıkar, emme (ama) yeri kalır.

N-n
-Nerde birlik ve beraberlik, orda dirlik ve düzeñlilik.
-Niyetler hayırsa, agıbette (akibet,gelecek) hayır olur.
-Nurayı dosttañ, doğru lâf iden düşman eyidir.
(Gösteriş için güzel, doğru ve iyi iş yapar gibi görünen iki yüzlü dosttan, sözü doğru
düşman iyidir.)
O-o –Ö-ö
-Of dime, Allah di.(de)
(Bir insan sıkıntıya düştüğünde of dememeli, sıkıntısını gidermek için Allah demeli
anlamındadır.)
-Oğlañ anasını, inek danasını bilir.
-Oğluñula ordu, gızıñıla gomşu ol.
-Oğlunu döğmeyen, kesesini döker.
-Öcü oldu, böcü oldu, besleyemedim güç oldu.
-Öndüç (ödünç), güle güle gider, ağlaya ağlaya gelir.
-Ölü evine gideñ ağlar, düğün evine gideñ oynar.
-Ölünceye gadar yaşayacağıñı yoruluncaya gadar ara.

P-p
-Para gonuşmayı, elbise yörümeyi öğretir.
-Peynir ekmek, hazır yimek.(yemek)

R-r
-Rüzgar esmeyince, yaprak kıpırdamaz.
-Rüşveti sokmañ gapıya, insafı çıkarmañ bacaya.

S-s –Ş-ş
-Saç sefadañ, dırnak da cefadan böyür.
-Sarımsağı gelin etmişler, gırk gün gokusu çıkmamış.
-Soran dağı aşar, sormayañ yazı da (ova da) şaşırır.
-Soyuk, dirhem dirhem girer, batmañ batmañ çıkar.
(Soğuk; insana ince ince girer, insan bunun farkına varamaz. Soğuk vücuda yerleşince,
insanda çeşitli hastalıklar oluşur. İnsan soğuğun sebep olduğu bu hastalıklardan çok geç ve çok zor kurtulur. Soğuğa dikkat etmek gereklidir anlamında atalar sözüdür. Burada adı geçen dirhem; eski bir ağırlık ölçüsü birimi olup, okka’nın (okka: 1.283 gram oranında eskiden kullanılan bir ağırlık ölçüsü birimidir.) dört yüzde biri olan 3.25 gram ağırlığındaki miktardır. Batman ise; iki okka ile sekiz okka arasında değişen bir ağırlık ölçüsü olarak eskiden kullanılan bir birimdir.)
-Şeytanıla (şeytanla) bir çuvala girilmez.
-Şeytanıla gabak ekenin, gabak başına patlar.

T-t
-Tatıñ diliñden anası añnar.(anlar)
-Tatlı tatlı yimenin, acı acı geğirmesi olur.
-Terazi dartıylan (tartı ile), her şey vaktıylan.(vakti ile)
-Topal geçiyneñ (keçi ile), yaylaya göçülmez.
-Toprağı işleyen, ekmeği dişler.

U-u –Ü-ü
-Uykuya sarılañ, rızıktan mahrum kalır.
-Üveye etme özünde bulursuñ, geliniñe etme gızıñda bulursun.

V-v
-Var evi kerem evi, yok evi verem evi.
-Virirseñ doyur, vurursañ duyur.
-Vücut gocar, gönül gocamaz.
Y-y
-Yalıñız daş duvar olmaz .(Yalnız taş duvar olmaz.)
-Yazıñ başı pişenin, gışın da aşı bişer. (pişer)
-Yazıñ guru ot, gışa gatık olur.

Z-z
-Zenginin horuzu (horoz) bile yumurtlar.

Bozkır'lıların Kullandıkları Kelimeler

Bozkır' daki insanların günlük hayatlarında kullanmış oldukları konuşma dilleri, Türkiye Türkçesi' nin; saflığına, arılığına, sadeliğine, temizliğine ve duruluğuna ülkemizdeki en güzel örneklerden birisi olması açısından önem arz etmektedir.
Bozkırlıların günlük hayatta kullandıkları konuşma diline ait tespiti yapılabilen kelimeler aşağıda alfabetik şekilde sıralanmıştır.

A
Aarı (Añarı) :Boyunca, hizasınca, takip ederek
Aba :Abla
Abdıl :Avlu
Absab :Çamaşır
Acans :Ajans, haber.
Accık :Azıcık.
Ağa :Ağabey.
Ağı :Zehir
Ağşam :Akşam.
Ahmat :Ahmet
Alettirik :Elektrik.
Alı :Ali
Alıç :Yabani elma
Alık :Merkebin üstüne atılan paçavra.
Allehem :Galiba, herhalde.
Allengirli :Gösterişli, dolaşık anlamlarında kullanılır.
Alma :Elma.
Ana :Anne.
Anamil :Annemgil.
Angışmak :Tırmanmak.
Annaç :Karşımda, yamacımda.
Arık :Küçük su yolu.
Armıt :Armut.
Aş :Yemek
Aşna :Haşarı, yaramaz.
Aspap, asbap :Elbise.
Atgı :1-Kaşkol, 2-Harman aleti.
Avar :Sebzelik.
Avgas :Suyun önüne çekilen küçük set.
Aydaş :Zayıf kalmış, gelişmemiş.
B
Baç :Hayvan pazarında Belediyece hayvan alım satımlarındaki vergi.
Babıç :Ayakkabı
Babamil :Babamgil
Badılcan :Patlıcan
Bağırtlak :Boyuna, bağıra dolanan böz örtü.
Bahalı :Pahalı
Baklavu :Baklava.
Bangga :Banka
Barı :Yığılma, bir yüzeyde birikme.
Barnak :Parmak.
Basındık :Bastık
Batırık :Bulgur veya düğüden yapılan mahalli bir yemek türü.
Batma :Çeşmelerin önündeki küçük havuz
Batman :Eskiden, iki-sekiz okka arasında değişen ağırlıklara verilen
Ağırlık ölçüsü birimidir. (1 Okka = 1.283 gram)
Bazar :Pazar
Bayam :Badem
Beğensimemek :Beğenmemek.
Belik, Belinik :Bölünük, bölünmüş.
Beneğarı :Düne göre daha iyi.
Beketmek :Kapatmak (tencere, çömlek gibi şeyleri.)
Beldenat :Dişli harman aleti.
Beze :Yufka açmak için hamurdan koparılan yumurta büyüklüğündeki parça.
Bicama :Pijama.
Bicik :Göğüs, meme
Bidik,bittik :Mayalı ekmek.
Birki :Sanki.
Birerleş :Birlikte, yardımlaşarak.
Bistancık :Kertenkele yavrusu
Bişek :Yayık aleti.
Bişi :Tavada yapılan hamur kabartması.
Bişirgeç :Ekmeği sac üstünde çevirmeye yarayan ağaçtan alet.
Bitik :Pekmezin kristalleşmiş hali
Boduç :Orta boyla su testisi.
Bohca :Köy ihtiyar heyetinin köylüden aldığı bir çeşit vergi adı.
Boranı :Pancar ve kabaktan yapılan yemek.
Böcü :Böcek.
Böğelek :Meyve ağaçlarında görülen bir hastalık türü.
Böğet :Set, barikat
Böğün :Bugün.
Böyrek :1-Börek 2-Böbrek anlamlarında kullanılmaktadır.
Böyü :Akrep
Böyüğana :Büyükanne.
Bula :Dişi piliç
Bullar :Buralar.
Buñ :Sıkıntı, darlık.
Bungar :Pınar
Buturak :Dikenli bir bitki tohumu.
Buzavu :Buzağı.
Büber :Biber
Bülüç :Piliç.
Bürlü :1-Bütünce, 2-Örtülü.
C-Ç
Canavar :Dar anlamda kurt
Cevüz :Ceviz
Cerge :İlkel çadır.
Cezir :Havuç
Cıbıl :Zayıf
Cığa :Süslü gelin başı
Cıplanmak :Soyunmak.
Cırcır :1-Fermuar 2-Patoz anlamlarında kullanılmaktadır.
Cırcavuk :Salatası yapılan, yenebilen lezzetli bir ot.
Cice :Abla.
Cibilliyet :Soy, nesep.
Cidav :Kavga.
Civan :Delikanlı, yiğit
Combarlak :Takla atmak.
Cozuttu :Şaşırttı, dağıttı
Cumağı, cumayı :Cuma.
Cürbüzük :Mızmız, sıska
Çabaltı :Gayret göstermek
Çalağan, Çalağan otu :Zehirleyen, taze iken zehirli olan yabani bir bitki adı.
Çalgarağı :Ekini çabuk biçmek için kullanılan bir tür büyük orak.
Çalmak :1-Çalmak 2-Zehirlemek anlamlarında kullanılır.
Çamır :Çamur
Çamış :Huysuz at, katır veya eşek.
Çapıt :Bez, paçavra
Çatalçöp :Kuş lastiği.
Çebiç :Keçi ile oğlak arası.
Çemkirmek :Bağırarak, haykırarak konuşmak, havlamak.
Çıkla :Saf, sadece, tek anlamlarında.
Çimmek :Yıkanmak, yüzmek, banyo yapmak.
Çleng :Çatının damın saçağı.
Çınggıl :Küçük üzüm taneleri.
Çıtlık (çırtlık veya cırtlık) :Çitlenbiğin meyvesi.
Çilte :Minder.
Çizi :Sebze ekilmiş küçük parçalar.
Çölte :İki ağızlı küçük kazma.
Çömmek :Çömelmek, oturmak.
Çötüre :Ağzı açık, su içilecek kap.
Çükür :Kazma aleti.
D
Dağan :Yayığın kurulduğu ağaç.
Dağar :Büyük küp.
Dahana :İşte, orada.
Dakım :1-Ağızlık (sigara içmede kullanılan) 2-Takım
Dastar :Başörtüsü.
Daş :Taş
Dayak :1-Merdiven 2-Tutanak.
Dene :Tane.
Desti :Testi.
Deşdiksire :Deştikçe
Dığan :Toprak kap.
Dıkı, dıkıcık :Biraz, birazcık
Dırendiz :Gergin tutmak
Dibek :Buğday dövülen içi oyulu taş.
Dirhem :Eskiden kullanılan bir ağırlık ölçüsü birimidir. Okkanın (1.283
gram ağılığındaki değere 1 okka denilirdi.) dört yüzde biri olan
3.25 grama 1 dirhem adı verilirdi.
Diğdel :Zayıf.
Diğverin :Deyiverin
Direzi :Zorlanan, zorlanmış
Diynek :Değnek.
Diyze :Teyze.
Dizek :Balıkların dizildiği ağaç dalı.
Dokdur :Doktor, hekim.
Dolak :Ayaktan dize kadar sarılan yün kumaş parçası.
Döşşek :Yer yatağı.
Duzlugara :Nohudun su içinde ıslatılıp, şişinceye kadar bekletilmesi ile süzülerek tuzlanması ve kavrulması sonunda elde edilen yiyeceğe verilen isimdir.
Dörpü :Törpü, eğe aleti.
Düğe :Dişi dana.
Düğen :Düven ya da döven.
Düggan :Dükkân
Düğüşşü :Gelinin yanında dolanan kadınlar.
Dünek :Tünek
Dürü :Erkek tarafından kız evine gönderilen hediye.
E-F
Ebe :Büyükanne.
Eğerçi (Eñerciğime) :Eğer ki,
Eğişmeç :Kirman
Ehliz :Uysal, söz dinleyen.
Eksıranı :Hamur kesmeye ve sıyırmaya yarayan keski aleti.
Ekşigara :Bir üzüm çeşidi.
El :1-Organ 2-Havaneli.
Elcek :1-Eldiven 2-Değirmenin taşının oynamamasını sağlayan tahta.
Ele!-Elh :Şaşırma, hayret anında söylenen söz.
Elganem (Elgama) :Çaresiz, bir iş becermekten aciz
Ellehem :Herhalde
Elevetsiz :Beceriksiz
Ember :Ucu çivili sopa.
Eşki :1-Ekşi 2-Salça
Eteñli :Geniş, enli.
Evedi :Acele, hemen.
Evtiklemek :Telaşa kapılmak
Ezen :Ezan.
Falaka :Çift sürerken hayvanların bağlandığı yer.
Fakır :Fakir
Fer :Işık.
Firik :Erkek piliç
Fişne :Vişne
Furun :Fırın.
G
Gaba :Kaba.
Gabaağaç :Meşe ağacına verilen isim.
Gabık :Kabuk
Gabırga :Kaburga
Gabış :Boynuzu olmayan keçiye verilen isim.
Galgımak :Zıplamak, hoplamak.
Galle :Haşlanmış pancar
Ganglı :Kağnı
Gaplangabağı :Kaplumbağa
Garağasbennek :Göz göre göre
Garamık :Bir çeşit dikenli çalı.
Gartınık :Kart, yaşlı
Gasaltmak :Oturtmak, yüceltmek
Gastan, gastancık :Mahsustan, rol icabı.
Gatleyen veya gatiyyen :Kat’ iyyen
Gavenez :Domates
Gavut :Öğütülmüş nohut, leblebi, dağ armut kurusu, mısır
Gayın :Gelinin erkek kardeşi.
Gayfe :Kahve.
Gayınna :Kaynana.
Gaynata :Kayınbaba
Gaysi :Kayısı
Gazangaşağı :Kurbağa yavrusu.
Gazannık :Çamaşır yıkanılan yer.
Gedebot :Suyun istenilen yöne akması için çekilen set.
Gedil :Kıldan yapılmış büyük çuval
Genğez, genez :Meğer ki
Gesi, geysü, geysi, gevüsü :Arefeden bir gün önceki gün
Gezente :Çok gezen, dolaşan
Gılime :Bağ çubuğu
Gırpık :Halı ilmeğinin fazlalığı
Gıy :Kadınların birbirlerine isimlerini anmadan seslenme şekli.
Gice :Gece
Gicimik :Dilde ekşi ve tuzlu tat bırakma anlamında.
Gilik :Keçi ve koyun dışkısından çıkan tanelere verilen isim.
Gilime :Üzüm sürgünü, filizi, asma
Gilar :Kiler
Gireği :Pazar (gün)
Gireğirtesi :Pazartesi
Goğlaşmak :Dedikodu yapmak
Goğuşmak :Sığırın çiftleşmesi
Golang :Kalın kıl ip.
Gonculuz :İnsanın uyurken üzerine çöken manevi ağırlık.
Gongşu :Komşu
Gopuk :Berduş, serseri
Gosa :Ekin biçmeye yarayan alet
Goyak :Vadi
Gozak :Kozalak
Göde :Normallerine göre büyük olup, eti yenilebilen, meşe pelidini çok seven bir güvercin çeşidi. (Yabani dağ güvercini)
Göğene :Gökyüzü
Göğerme :1-Çürüme 2-Olma
Gök :Olmamış, ham
Görümlük :Görme payı, müjde
Gözer :Kalburun büyüğü
Gumpir :Patates
Gurna :Musluk, çeşme
Gusurannıg :Banyo.
Guşluk :Sabah ile öğle arasındaki vakte verilen isim.
Gutnu :Entari
Guzang :Kuzey
Güccük :Küçük
Güdek :1-Kuyruksuz 2-Ufak boylu,tıknaz.
Gülcan :İp sarma aleti.
Gümlü :Toprak çömlek.
Güyeği, göğeyi :Damat.
H
Hadiğisa :Azarlamak.
Hapanlamak :Avuçlamak, kapmak
Hakgat :Hakikat, hakikaten.
Hamıl :Tane, dane.
Hamsin :İlkbahara yakın kış zamanı.
Hanay :Yüksekçe yapılmış arı barınağı.
Hannes :Yaramaz, haşarı
Hanggı :Hangi
Hangıraya, hangoraya :Nereye
Hapan :Avuç (ölçü birimi olarak kullanılmaktadır)
Harar :Büyük çuval
Harım :Köy ve kasabalarda evlerin önünde altı kuru taş, üstü diken ve Çalılarla çevrili fide, meyve dikilen küçük alan.
Hatıl :Taş evlerin duvarına konulan ağaç
Havas :Heves
Havayı :Hububat ürünlerinin teneke ile ölçülmesi.
Havıt (Havut) :Havuz, ( Bahçe sulamada kullanılan taş ve toprakla çevrili su birikintisi)
Hayla beri :Epeyden beri, uzun zamandır.
Hayşa :Ayşe
Hazağr :Herhalde, tahminlere göre
Hazitmek :Hazzetmek, hoşlanmak.
Hebiç :Annenin çocuğunu sırtına alarak götürmesi
Heğbe :Heybe, içine öteberi konmak için yapılan iki gözlü torba.
Helke :Madeni bakraç
Hevrü :Çabuk (ne soru sıfatı ile kullanılır)
Hımbıl :Anlayışsız, bön
Hindi :Bir çeşit başörtüsü.
Honça :Yeni doğan çocuk için verilen davet hediyesi
Honus :Tepe
Hoyraz :Poyraz.
Hödük :Kaba
Hökele :Ukala
Hömermek :Karşı çıkmak
Höykürmek :Haykırmak, bağırmak
Hursant, Hursanmak :Sefa, sefa sürmek
Hutdu :1 kilogramlık toprak maşa.
I-İ
Iğrıp :Germe ağ.
Ildırım :Yıldırım
Ildız :Yıldız
Ilkı :Davar sağma yeri
Imzık, ımzıt :Mantığa uygun hareket etmeyen
Irbık :İbrik
Iranas :Kağnı yapımında kullanılan ağaç.
Irıhtı :Sesi soluğu kesildi, soluksuz kaldı.
Irgat :İşçi
Irmanı :Ermeni
Ismıcak :İçten pazarlıklı, saman altından su yürüten, sır vermeyen.
Istar :Halı tezgahı.
İddahı :İddia
İddahılaşmak :İddialaşmak, rekabet etmek
İğdiş :Testisleri alınmış hayvan
İkindin :İkindi vakti
İkircik :İki şey arasındaki tutarsızlık durumunda söylenir.
İkiyarcılık :Taraf tutma, hizipçilik
İl :El, yabancı
İlan :Yılan
İlazım :Lazım, gerekli
İledin :Ladin
İleğen :Leğen
İletir :İnce uzun, yumru köklü toprak içinde yetişen yer altı bitkisi. Toprak üstünde çıkanı da vardır. Pişirilmeden yenir.
İli :Ilık
İmiştirmek :Kaynar suyu ılıklaştırmak
İnecek :Merdiven
İni :Kocanın erkek kardeşi
İradiyo :Radyo
İrbehim, İbraam :İbrahim
İsbirte :İspirto.
K-L
Kak :Elma, armut gibi meyvelerin kurusuna verilen isim.
Karamık :Yaprakları ekşi bir çalı türü.
Karık :Sebze tarlasının bölümleri.
Kayınmak :Kaymak.
Keçimen :Kurutulmuş üzüm çeşidi.
Kelengi :Köstebek.
Keniş :Sebze ekilmiş yerleri ayıran tümsek
Kepenek :Çoban giysisi.
Kepennik :Evin altına açılan delik
Kereksindi (kereksinmek) :Üşendi, (üşenmek, bir işi zorlanarak, nazlanarak yapmak)
Keşik :Bir işi sırayla yapmak
Keşir :Havuç
Kırkpare :Renkli bez parçalarının birbirine eklenmesiyle elde edilen örtü.
Kırzet :Önlük
Kıtal :Katil
Kiyniç :Yalçın kayalıkların göğsünde yetişen lezzetli ot.
Kinalı :İnat
Kinit :Anahtar anlamında kullanılır
Kirkit :Halı ilmeklerini sıkıştırmaya yarayan taraklı alet.
Kiyad :Kâğıt.
Koksu :Arefe günlerinde ve üç aylarda yağda pişirilen yağlı ekmek.
Koz :Ceviz, bazen gölge anlamında da kullanılır
Kömbe :Pişirilmiş hamur kabartması.
Köş :Balkon
Kutnu :Kadife kumaştan yapılmış elbise
Külüçe :Toprak kap içinde pişirilen hamura verilen isim.
Küre :Kısır merkep
Kürtün :Bir çeşit eğer.
Lasdik :Lastik.
Laylon :Naylon.
Lığla :Yumuşamış, pelte gibi olmuş.
Löküş :Lüks lambası.
M-N
Mağallak :Ortada kalma, akibeti belirsiz olma.
Mağarlak :Başlı
Malır :Marul
Mapıs :Hapishane
Mavin :Muavin
Maydem :Madem
Maydünüs :Maydonoz
Mayıs :Sığır Pisliği
Menger, meğerem :Meğer, ancak illâ anlamlarında söylenir.
Mehle :Mahalle
Mehli :Kuma
Mehlem :Merhem
Mekeci :Paracı, parayı ve menfeatini seven anlamındadır.
Meres :Kötü yaratık manasında.
Mesel, metel :Masal
Mesnet :Üzerinde yufka açılan alet
Meyre :Büyüklük, ululuk.
Meyinsimemek,meyinsimedi:Beğenmemek, beğenmedi.
Mıh :Çivi
Mıkla :Bol soğan ve kıyma ile yapılan bir yemek türü.
Mıñar :Pınar.
Mısmıl :Doğru dürüst, sanki
Mismil :Kendini beğenmiş
Misir :Mısır
Mışırıklı :Takıntılı
Mıttırık :Küçücük, ufak tefek
Muhana :Bahane
Muharı :Baca
Muşdu :Müjde
Müzümsüz :Lüzumsuz işler yapan.
Naçar :Çaresiz
Nahıl :Nasıl
Napañ? :Ne yapıyorsun?
Nepleyim? :Ne bileyim?
Nekes :Cimri.
Nikbet :Felâket, düşkün manalarında.
Nisteñg? :Ne istersin?
Nörüyoñg? :Ne yapıyorsun, Nasılsın anlamlarında.
Nurayı :Yapmacık davranan.
O-Ö-P
Okka :Eskiden 1.283 gram nispetindeki ağırlık ölçüsü birimidir.
Oklavu :Oklava
Okuncu :Düğüne davet maksadıyla gönderilen hediye
Onnar :Onlar
Oñgmamış :Adam olmamış
Omar :Ömer
Öğendire :Bir ucunda keski, diğer ucunda çivi olan uzun sopa
Öğüç :Önce
Öğümek :Kusmak için ses çıkarmak
Öğüncek :Kendini öven
Ö:lö ! :Hayret ifadesi
Önğme :Gözetlemek
Öngüç :Önce
Övcelemek :El içinde sıkarak ufalamak, gezdirmek.
Öyne :Öyle
Palaz :Kuş yavrusu, genç keklik
Pambık :Pamuk
Pardı :Toprağın dökülmemesi için dama döşenen ağaç ve tahta parçaları. Dam saçağı
Peşgir :Havlu
Pırlak :Topaç
Pür :Ardıç ağacının yaprağı
Püsgüvüt :Bisküvi
S-Ş
Sabın :Sabun
Sahtiyan :İşlenmiş deri
Sallancık :Salıncak
Salma :Bağ çubuğunun toprağa gömülerek çimlendirilmesi.
Samırdanmak :Söylenip durmak.
Samıt :Salak,geri zekalı
Sarış :Sarnıç
Saycak :Sacayak
Selcik :Lafını bilmeyen, geveze ve sulu insanlar için yakıştırmadır.
Semen :Sersemlemek
Senit :Hamur tahtası
Sırkat :Dağda yakalanan küçükbaş hayvanlar için alınan vergi.
Sıdmak :Patlamak
Sıklat :Ruhi sıkıntı
Sıracalı :Boğazda urlar çıkmasına ve bedenin bazı taraflarında yaralar
açılmasına yol açan hastalığa yakalanmış kişi.
Sındı :Makas
Silbiç :Beşiklerde bulunan çocukların hacetlerinin toplandığı
Topraktan yapılma lazımlık denebilecek araç.
Sigge :Hayvan bağlamak için yere çakılan demir
Solgu :Dibekte buğday dövmeye yarayan alet
Sındı :Makas
Songura :Sonra
Sorguç :Ağaçtan yapılan tokmağa benzer aletin adı.
Sömeşik :Uyuşuk
Susek veya susak :Su kaynaklarında veya pınarlarda gelip geçenin su içmesi için hayır amacıyla tahtadan yapılmış su tası.
Sübek veya sibek :Beşiğin altına konan çömlek, höllük.
Süksün :Ense
Sümesiye,sümeye,sürsümeye:Boş yere, boşu boşuna
Şalga :Tatlı turp.
Şam :Çam
Şavk :Işık
Şemşe :Şemsiye
Şıranha,şırana :Pekmez yapmak için üzümün suyunun çıkarıldığı yer.
Şişek :Bir yıllık kuzu
Şivşiklemek, şivşitleme :Kışkırtmak.
T-U-Ü
Tat :Dilsiz
Tavsur :Resim
Teber :Çapa cinsinden enli ağızlı bir ziraat aleti.
Tellik :Takke
Tesbık :Tespih
Tevek :Üzüm yaprağı
Teygin :Filiz
Tipildemek :Korkmak
Tokurcak :Çamaşır yıkamada çamaşıra vurularak durulamaya yarayan odundan yapılmış yassı alet.
Tomafil :Otomobil
Tomana :Ayı yavrusu
Topukdüğesi :Üç yaşında dana
Tök :Dik, anlaşılmaz, kendi halinde insan anlamındadır.
Tufran :Topraktan yapılmış yayık aleti.
Tutak,tutağı :Tutar yer, daimi iş
Tükya :Güzel kokulu bir kır çiçeği
Ucutmak :Soğutmak, korkutmak
Uğra :Unun kepeği
Utaşmak :Birine yetişmek.
Uylamak :Çatmak
Ülübe,ülübü :Fasülye
Ütmek :1-Oyunda kazanmak 2-Yakarak temizlemek
Üzlük :Toprak kap
V-Y-Z
Velesbit :Bisiklet
Verese :Mirasçı
Virmek :Vermek
Vurgun :.......’e âşık
Vurulmak :Birine âşık olmak.
Yağlık :Mendil
Yağırteken :Kertenkelenin bir türü
Yağlık :Mendil
Yakım :At
Yalak :1-Ciddiyetsiz 2-Küçük çukur
Yalınğız :Yalnız
Yamdınasıca :Yalvarıp yakaran durumuna düşmüş olma.
Yanağara :Onulmaz yara, dert, hastalık. (Kanser gibi hastalıklar için)
Yarması :Dövülmüş buğday yemeği
Yavşan :İlaç yapımında kullanılan yabani bir otun adı.
Yazmak :1-Yazmak 2-Sermek
Yılan bıçağı :Genellikle bahar mevsiminde çıkan bir ot çeşidinin adı.
Yinğişmek :Güreşmek
Yoğusa :Yoksa
Yolak :Patika yol
Yumak :Yıkamak
Yunğ :Yün
Yuvak :Toprak sıkıştırmaya yarayan silindir şeklindeki taş
Yuvamak :Damı taşla sıkıştırmak
Zabdıya :Zaptiye,asker
Zavrak :Pencere.Bazı köylerimizde balkon manasında nadiren kullanılır.
Zemheri :Kışın en şiddetli zamanı.
Zeyin :Zihin
Zırdal :Kaba,heybetli
Zimbit :Zifiri karanlık.

Bozkır'lıların Kullandıkları Deyimler

A
-Acı zulum.
-Açlıktañ imanım gevredi.
-Açlıktañ nefesi gokar.
-Ağalık yapmak.
(İkram etmek, bol keseden harcamak anlamındadır.)
-Ağız birliği etmek.
-Ağzı gevşek.
-Ağzında gavut basılı.
-Ahı duttu.
-Akıl gutusu.
-Aleme masgara olmak.
-Alemiñ ağzına sakız olmak.
-Alav (alev) almak.
-Ali gırañ baş kesen.
-Allah adamı.
-Allah bilir.
-Allah vergisi.
-Ana guzusu.
-Aralarıñdan gara kedi geçti.
-Arnıyın ortasından. (alnının ortasıntan)
-Arşın ağız.
-Avucuñu yala.
-Ayağıma gara sular indi.
-Ayıptır söylemesi.
-Ayranı gabardı.
-Ayrısı gayrısı olmamak.
B
-Babaña rahmet.
-Bağrı yanık.
-Baltayı daşa vurdu.
-Baş başa virmek.
-Başı bağlanmak.
-Başı göğe erdi.
- Bayraklı dam.
(Düğün yapılan evin damına veya çatısına, nişâne olarak Türk Bayrağı dikilmesine verilen isim olup, Bayrağı gören, o evde düğün olacağını veya olduğunu bilir.)
-Bıyığı terledi.
-Bir baltaya sap olmak.
-Bir batmañ.
(İki kilogram ile sekiz kilogram arasında değişen bir ağırlık ölçüsü olup, halkımız arasında abartma veya mübalağa yapma amacıyla kullanılmaktadır.)
-Bir nalına, bir mıhına.
-Bir urgan boyu.
-Boğaz tokluğuna çalışmak.
-Boyu boyuna, huyu huyuna.
-Buldukça buñar.
-Buñadı gayri.
-Burnu sürtülmek.
-Büyümüş de güçcülmüş.
C-Ç-D
-Can baş üstüne.
-Can damarına basmak.
-Can evi.
-Can yoldaşı.
-Canına minnet.
-Cıñgar çıkarmak.
-Ciğeri yanmak.
-Ciğerimiñ bağı.
-Cümbür cemaat.
-Çalı çırpı.
-Çalı daşlamak.
-Çivi gibi olmak.
-Çoluk çocuğa kavuşmak.
-Çürük elma. -Dağ gibi.
-Dağ daş.
-Dal budak salmak.
-Dedeme çekmişim.
-Defterden silmek.
-Deñgi deñgiñe.
-Deredeñ depedeñ.
-Devlet düşkünü.
-Devlet gapısı.
-Dış gapının, dış mandalı.
-Dibek dolanma.
(Adetlerimiz gereği, Düğün Alayı ile birlikte gelin, aş’ lı (yemekli) ve bereketli olsun diye, aşağı yukarı bütün köylerimizin meydanlarında bulunan dibeğin etrafında dolandırılmasına verilen isimdir.)
-Direm kuşak
(Tokalı olup, bele bağlanan, özellikle düğün, oyun ve eğlencelerde kadınlarımızın bağladığı kuşak çeşidine verilen isim.)
-Dodak (dudak) tiyakisi.
-Dur durak yok.
-Düğün dernek.
-Dünyayı zındañ itmek.(etmek)
E-F
-Ecel teri dökmek.
-Eğri oturup, doğru gonuşmak.
-Ekmeğini daştan çıkarmak.
-Ekmek gavgası.
-El ele virmek.
-Ele avuca sığmaz.
-Ele güne garşı.
-Emir gulu (kulu)
-Eti senin kemiği benim.
-Ev bark.
-Evlerden ırak.
-Eyere de gelir, semere de.
-Ezilip, büzülmek.
-Fakir, fukara babası
-Feleğiñ çemberiñden geçmek.
-Feleğiñi şaşırmak.
-Fırıldak gibi.
-Fitil olmak.
-Fiyagası (fiyakası) yerinde.
G
-Gafil avlanmak.
-Galburla su daşımak.
-Galem efendisi.
-Galıbının adamı olmak.
-Gan ter içinde galmak.
-Gani gani.
-Ganlı bıçaklı olmak.
-Gara gün dostu.
-Gara haber.
-Gara gara düşünmek.
-Gatın gatın
(Kesin ve kat’i surette anlamındadır.)
-Gayret dayıya düştü.
-Geceyi gündüze gatmak.
-Geçi inadı.
-Gır ilan. (Gri yılan, kara yılan anlamında bir kelime olup, kötüleme veya yerme amacıyla kullanılan söz gurubudur.)
-Gıtı gıtına.
-Goca garı soğuğu
(Mart ayının ortalarında kendisini gösteren soğuklara verilen isimdir.)
-Göğsünü gere gere.
-Göz ucuyla bakmak.
-Göz nuru dökmek.
-Gözünü dört açmak.
-Gulağına küpe olmak.
-Göğeyi Kolu, (Güveyi Kolu)
(Düğünü olan damadın ceket yakasının içine veya sağ koluna bağlanan al renkli kurdelâ veya kaşkola verilen isim.)
-Güz yiğidi.
H-I-İ
-Haddini bilmek.
-Hali vaktı yerinde.
-Hanna minna.
(Herhangi bir iş için; bu işin iyi yanı da var, kötü yanı da var anlamında “Bu işin hannası da var, minnası da var. ”şeklinde kullanılmaktadır. )
-Hayal meyal.
-Hayra alâmet.
-Hık demiş, burnundan düşmüş.
-Hızır gibi yetişmek.
-Hoş beş, altı boş.
-Hoşafı duzlu dayı. -Ibrık gapağı, adam ufağı.
-İlan ebesi
(Kertenkele gibi olma durumu)
-İlan oynatan.
(Yılanı bile oynatan anlamındadır.)
-Ikıl kükül
(Kendini ifade edememek, utanıp sıkılmak anlamındadır.)
-Imzık sıtma
(Zor insan, anlaşması kolay olmayan insan anlamında bir söz gurubudur)
-Isıtıp ısıtıp önüne goymak.
-Ivır zıvır.
-İğnenin deliğinden Hindistan’ı görmek.
-İki eli kan da olsa.
-İnek almaz, dana emmez.
-İpi gopardı. K-L-M-N
-Kelle gulak yerinde.
-Köprünün altından çok sular akmak.
-Küplere binip, yılanı gamçı etmek.
(Çok kızmak, ateş püskürmek anlamındadır.)
-Lâf ebesi.
-Lâfı bohçalamak.
(Dedikodu yapmak, lâf taşımak)
-Lâfını balla kestim.
(Bu deyim.bazı köylerimizde nüktedan insanlarımız tarafından “Lâfını balta ile kestim” diye de söylenmektedir.)
-Lâfı belini gırmak.
-Langır lungur.
-Lâyüsel adam.
(Kendi kendine, başkalarından etkilenmeyen, kendi bildiğini yapan insan anlamındadır.) -Malağı eğdi
(Morali bozularak, surat asmak)
-Malımın huyunu bilirim.
-Maskara etmek.
-Mel mel bakmak.(garip garip, tuhaf tuhaf bakmak)
-Meteliğe gurşun atmak.
-Mırığı yıkgın
(Canı sıkkın, morali bozuk, boynunu eğmiş anlamlarında söylenmektedir)
-Mide fesadına uğramak.
-Minare gölgesi.
-Minder çürüten.
-Mürekkep yalamak.
-Mürüvvetini görmek. -Namazında niyazında.
-Ne oldum delisi.
-Nur parçası.
O-Ö-P-R
-Ocağı sönmek.
-Odsuz ocaksız.
-Okkalı gayfe (kahve)
-Oyuna gelmek.
-Ödü sıdmak.(patlamak)
-Ölçme olmasın.
-Ölü ölmüş.
(Herhangi bir insanın öldüğün belirtmek amacıyla kullanılmaktadır.)
-Ömrü billah.
-Özürü babañdan dile. -Paldır küldür.
-Pılıyı pırtıyı toplamak.
-Pireyi deve yapmak.
-Pireyi gözünden vurmak.
-Püsküllü belâ. -Reyinde hür.
-Rest çekmek.
-Ruhu bile duymamak.
S-Ş-T
-Sabır daşı.
-Saçını süpürge etmek.
-Sakalı değirmende ağartmak.
-Selâmı sabahı kesmek.
-Sen sağ, ben selamet.
-Ser verip, sır vermemek.
-Sinek kaydı traş.
-Sözünün eri olmak. -Şen misin, kederde misin?
-Şeytan gulağına gurşun.
-Şeytana babıç (pabuç) giydirmek.
-Şirazeden çıkmak.
(İşin değişik boyutlar alıp, normal akışından uzaklaşması, anormalleşmesi anlamındadır.)
-Tabban tubban.
(Yastık, minder gibi yumuşacık anlamındadır. Bazen de malı mülkü çok olan insanların rahatlığı ve gelecekten kaygısının olmadığı anlatılmak için sarf edilir.)
-Tamamın Alı (Ali), İmamın Hürü.
-Tası tarağı toplamak.
-Taşı sıksa suyunu çıkarır.
-Tebelleş olmak.
-Tekeden süt çıkarmak.
(Olmayacak bir şeyi, olur duruma getirmek anlamındadır.)
-Tilki uykusuna yatmak.
-Tiridi çıkmak.
(Çok yaşlanmış, güçsüzleşmiş olmak anlamındadır.)
-Toz gondurmamak.
U-Ü-V-Y-Z
-Ununu elemiş, eleğini asmış.
-Uzun lâfın gısası. (kısası)
-Üç etek
(Bozkır mahalli kadın giysisi.)
-Üstüne tuz, biber ekmek. -Ver dumanı
-Vıcık vıcık
-Vızır vızır. -Yağlı müşteri.
-Yalañ dünya.
-Yalañcı pehlivan.
-Yalıñ ayak, başı gabak.
-Yoğurt yiyene garışma.
-Yorulup ırılmak.
-Zahmat etmek.
-Zemheri gibi.
-Zehir zıkkım.
-Zıbındırık gibi olmak.
(Güçlü, canlı, diri ve atik olmak)
-Zırnık vermemek.

Bozkır Duaları

Dua; Allah'a yalvarma, ondan dilekte bulunma, niyaz etme ve yakarma anlamlarına gelmektedir. Dualarımız; Allah'tan olmasını istediğimiz, umduğumuz niyazların ve iyi temennilerimizin toplamıdır. Bu haliyle dua, güzel dinimiz İslâmiyet ile de çok yakından ilgilidir.
Ülkemizde olduğu gibi, Bozkırımızdaki insanlarımızın dualarındaki ortak nokta; bütün iyiliklerin, güzelliklerin ve yardımların Allah'tan umut edilmesi ve beklenmesidir. Çünkü bütün bunların istenebileceği ve verilebileceği yegâne makam bizi yaratan Allah'ın makamıdır.
Bozkır'da söylenen dualar sadece ibadet anında değil, ibadet dışındaki bütün yaşantılarımızda da kendisini göstermektedir. Dualarımızda ferdiyetçilikten uzak, toplumcu bir düşünce hakimdir. Toplumu oluşturan fertlerin iyiliği ve güzelliği, toplumun iyi ve güzel olmasına temel teşkil edecektir. Bozkır dualarında bunu: ” dallanıp budaklanasın ” ve “ Oğlunla ordu, kızınla komşu olasın ” cümlelerinde görmek mümkündür. Bozkır Duaları aşağıda alfabetik bir düzende sunulmuştur:

Dua Tasviri (Çizim, Erol KÖSE)

A – a
Acı ağrı görmeyesin inşaallah.
Ahiretin zengin olsun.
Allah afatlardan korusun.
Allah afiyet versin.
Allah akıl fikir açıklığı versin. (Allah zeyin (zihin) açıklığı versin)
Allah analı babalı büyütsün.
Allah beterinden saklasın.
Allah çocuklarına bağışlasın.
Allah devlete millete zeval vermesin.
Allah esirgesin yarlığasın. (korusun)
Allah Eyüp Peygamber sabrı versin.
Allah görünür görünmez gazalardan korusun.
Allah hac yollarına ekmek dökmeyi nasip etsin.
Allah Halil İbrahim bereketi versin.
Allah hastalara şifa, dertlilere deva, borçlulara borcunu eda etmeyi nasip etsin.
Allah hayırlı evlatlar versin.
Allah hayırlarla kurtarsın.
Allah hepimize iman ile çene kapamak nasip etsin.
Allah’a istikametin bol olsun.
Allah işini gücünü rast getirsin.
Allah iyiliğini versin.
Allah kabir azabından korusun.
Allah kesenize bereket, vücudunuza sıhhat ve afiyet versin.
Allah kimseyi borçlu etmesin.
Allah korusun.
Allah kusurunu affetsin.
Allah mekanını cennet eylesin.
Allah muradını versin.
Allah ordumuzu, yurdumuzu, daima muzaffer eylesin.
Allah ömürler versin.
Allah razı olsun.
Allah rahmet eylesin.
Allah şeytanın şerrinden korusun.
Allah taş diye tuttuğunu altın etsin.
Allah yolunu yolağını açık tutsun.
Anan atan nur içinde yatsın.
B – b
Başın dişin sancımasın.
Başın pınar, ayağın göl olsun.
Bin yaşa.
Bir’in bin olsun.
Bir yastıkta kocayın.
Biz eksilttik, (azalttık), Allah yetirsin. (artırsın)
Buğday diye avuçladığın sarı lira olsun.
C – c
Cehennem azabı görmeyesin.
Cennetlik olasın.
Ç – ç
Çeşmen kurumasın.
Çocuklarının mürüvvetini göresin.
Çok verip azdırmasın, az verip şaşırtmasın.
D – d
Dallanıp budaklanasın.
Dirliğin düzenliğin uzun olsun.
Dünyadan gelsin, gitsin yokluk görmesin.
Düştüğünde bir avuç altınla kalkasın.
E – e
Ebenin, dedenin ruhuna değsin.
Ekmeğin bütün olsun.
Evin ocağın tütsün.
Evine sarı buğdaylar yağsın.
G – g
Geçmişlerinin canına değsin.
Geçtiğin yerler şen olsun.
H – h
Hacı olasın.
Hacı çayı olsun.
Hacı karısı olasın.
Hacı sofrası olsun.
Hastalık çekmeyesin inşallah.
I – ı
Işığın bol olsun.
K – k
Kabri nurla dolsun.
Kazancın bol olsun.
M – m
Mesut ve bahtiyar olasın.
Muradına iresin. (eresin)
N – n
Naçar olmayasın.
O – o
Ocağına nur yağsın.
Oğlun uşağın çok olsun.
Oğlunla ordu, kızınla komşu olasın.
(Mahallen söyleniş şekli: Oğluñulañ ordu, gızıñılañ gomşu olasıñ.)
Ö – ö
Ömrün uzun olsun.
Ölmüşlerinin mekanı cennet olsun.
P – p
Paran pulun çok, itibarın uzun olsun.
R – r
Rahmeti bol olasıca.
Rahmetin, bereketin gani gani olsun.
S – s
Saçı sakalı ağarasıca.
Sağlıkla eskit, eskisi çöplüğe.
Selamet ile gidiniz.
Su gibi aziz ol.
Ş – ş
Şen olasın.
Şükürler olsun.
T – t
Taş diye kavradığın altın olsun.
Tekerine çakıl dokunmasın.
Tuttuğun altın olsun.
U – u
Ulu olasın.
V – v
Varlıklı olasın.
Veliler korusun.
Y – y
Yedi ceddine rahmet olsun. (Mahallen söyleniş şekli: Yedi ceddiñe ırahmat ossuñ)
Yokluk görmeyesin.
Yolun, yolağın açık olsun.
Yüzünün, gözünün sadakası olsun.
Z – z
Zengin olasın.

Beddualar

Beddua; hayır dua’nın zıddı olup inkisar, ilenç ve kargıma kelimeleri ile eş anlamlı bir kelimedir.
İnsanoğlu karşılaştığı nesnelerin ve canlıların sebep olduğu, olumlu ve olumsuz olaylar karşısında heyecanlanıp, sevinebilen veya üzülebilen bir yapıya sahiptir. Başına gelen kendisi, ailesi, çevresi ve memleketi ile ilgili olumsuz olaylar karşısında sinirlenip, kızdığında ağzından hemen dökülüveren kötü temenniler duyulur. İşte bunlar, “beddua” dediğimiz ilenmeler, ilençler ve inkisarlardır. Bunlarla günlük hayatımızda hepimiz karşılaşır ve bu kötü temennileri duyarız, işitiriz.
Bozkır’da insanlarımızın bazı kötü olaylar karşısında, olaylara sebep olan nesne ve canlılar hakkında söylemiş olduğu beddualar; genelde toplumcu bir düşünüşün verdiği dışa vurma veya psikolojik yönden rahatlama ile ilgisi bulunmaktadır. Bu söylenenin dışında aşağıda tespiti yapılabilen beddualar okunduğunda; toplum düzenimiz, vatan, millet, bayrak ve devletimizin bu bedduaların dışında tutulduğu görülecektir.
Bozkır Mahalli ağzına göre, tespit edilebilen beddualarımız, alfabetik olarak aşağıda sunulmuştur:

A – a
Adıñ illere (ellere) galsıñ!
Adıñ sanıñ galmasıñ!
Afatlara oğrayasıca (uğrayasıca) (uğramayasıca)! (Uğramayasıca: Genellikle annelerin çocuklarına karşı sarf ettikleri beddua gibi görünen bu temenniler, aslında Bozkır Anneleri’nin çocuklarına karşı söyledikleri özlü ve gizli bir duadır, dualardır. Afatlara uğramayasıca örneğinde olduğu gibi anne bu sözü sarf ederken çocuğunun; afetlere, görünür görünmez kazalara, belâlara ve kötülüklere uğramasını istememektedir.)
Afadı semeñ yakın gele! (semen; Sersemlemek, akılsız duruma düşmek.)
Ahrete imansız gidesice!
Allah bir dert virsin de, hekimler derman bulmasıñ!
Allah bir’ iñi iki itmesin (etmesin)!
Allah bu dünyada yüzüñü gösterdi, bari öte dünyada göstermesin!
Allah oñdurmasıñ!
Allah yidirmesiñ!
Allah’ıñ gazabına uğra!
Allah’ındañ bul emi!
Al’ıñ üstüñe atıla!
Ardı yurdu soysuzlara kalsıñ!
Ardı yurdu ıssız kalsıñ!
Ay aydaş!
Ay eceller çarpasıca (çarpmayasıca)!
Ay meres!(meres; kötü yaratık anlamında söylenmiştir.)
B – b
Başıña benden böyük daş düşsün!
Başıña kum dipisi (tipisi) yağsıñ!
Başıña yıldırımlar düşe!
Beñden beter ol!
Bir memeden emdiğin iriñ, bir memeden emdiğin kan olsuñ!
Boyu devrilesice (devrilmeyesice)!
Boynu boğazı altında galasıca (kalmayasıca)!
C – c
Canavarlar yiyesice!
Canı çıkasıca (çıkmayasıca)!
Canın ceheñdeme (cehenneme ) getsiñ!
Ceheñdem kütüğü olasıca. (Cehendem direği olasıca.)
Cemiyette hatırıñ olmasıñ!
Cibiliyetsiz olasıñ!
(cibilliyetsiz; soysuz, nesepsiz manasında söylenmiştir.)
Ç – ç
Çatlayıp da, çat oklarına uğrayasıca!
Çektiğiñ damarlar gurusun!
Çeneñ çekilsiñ!
Çırası sönesice!
Çoluk çocuğun maskarası ol!
Çoluk çocuğuñda bulursun inşaallah!
D – d
Damıña baykuşlar tünesin!
Delik deşik olasıca!
Dermansız dertlere düşesiñ!
Devre dönek gelesiñ!
Dili tutulasıca!
Diziñ diziñ sürünesice!
Dumanıñ tütmesiñ!
E – e
Eceller deviresice, çarpasıca. (devirmeyesice, çarpmayasıca)!
Ecel oklarına oğra!
Ekmeğiñ davşañ, gendin tazı ol, goştur da yakalama inşaallah!
Ekmeğiñi itler, yakasını bitler yiyesice!
El ayak zulmüne oğrayasıca!
Elleriñ kırılsıñ!
Eliñ koluñ tutmaz inşaallah!
Emdiğiñ süt burnuñdan gelsiñ!
Eşiñ dostun galmasıñ!
Evi yurdu yanasıca!
Eviñ yurduñ silicilere galsın!
Eviñde baykuşlar ötesice!
Evladıñdan bul emi!
Evlat yüzü görmeyesice!
F – f
Fırıldak gibi dön dur inşaallah!
Fitil fitil burnuñdan gelesice!
G – g
Gabri gazılası!
Gahrolası!
Ganlar gusasın!
Gazancın zehir olsun!
Geberesice (gebermeyesice)!
Genç iken bükülesiñ!
Gıran giresice (girmeyesice)!
Gırk mezar dürt!
Gidişiñ ola, dönüşüñ olmaya!
Gittiği yirdeñ gelmeyesice!
Gözlerin kör olsuñ!
Gözü çıkasıca!
Gözüñ yollarda kala!
Gözüñe diziñe dursun!
Gülmeyesiñ de nahıl guruya galasın!
(nahıl; nasıl )
H – h
Halla halmayasıca!
Hayrını görmeyesice!
Hort hort hortlayasıca!
I – ı
Işıksız galasıñ!
İ– i
İki gözüñ kör olsun da sürüm sürüm sürünesin!
İki yakası bir araya gelmeyesice!
İnileyip geberesice!
K – k
Körolasıca!
M – m
Mevlam sevdikleriñden ayırsıñ!
Mındar (mundar) gidesice!
Muradıña irme (erme)!
N – n
Nikbetlere oğrayasıca!(nikbet; kötülükler, hastalıklar, mikroplar anlamında söylenmiştir.)
O – o
Ocağıñ sönsüñ!
Ocağıñda ot bitsiñ!
Od ocağı kör galasıca!
Olmaya gomaya irme (erme)!
S – s
Sabaha çıkmayasıca!
Sevdikleri ölesice!
Sırtıñ teneşire gelsiñ!
Ş – ş
Şeytan çarpsıñ!
Şeytanıñdan bulsuñ!
T – t
Tac’ ın telliğin galmasıñ!
(tellik; Erkeklerin başlarına giydiği takke)
Temeli ters dönesice!
U – u
Uzuñ hastalıklara oğrayasıca!
V – v
Vadeñ yakın ola!
Veremlere yakalanırsıñ inşaallah!
Y – y
Yamdınasıca !(Yalvarıp yakaran durumuna düşmek)
Yanağaranın yakmaca derdine oğra !(yanağara; onulmaz yara, çaresiz, devasız, şifasız hastalıklar ve dertler anlamındadır,)
Yirlerde sürünesice!
Yiğit arkası yirlere gelesice!
Yüzüñü şeytan görsüñ!
Z – z
Zıggımıñ (zıkkımın) kökünü, daşıñ pekini yiyesice!
Zift gazanlarıña düşesice!

Bozkır'da Kullanılan Akraba Hitapları

Bozkır’da insanlarımız günlük hayatlarında, pratik olarak çoğu zaman ister istemez birbirlerine hitap ederken, isimlerle değil alışkanlık gereği genellemede bulunarak hitapta bulunurlar. Bu onların aralarında bulunan samimiyetten dolayı, birbirlerine karşı yapmış oldukları konuşma dillerindeki seslenmelerdir.
Bozkır merkez, kasaba ve köylerde genel olarak aşağıdaki şekillerde hitapta bulunurlar:

Abam, abası, abasi :Kadının kendinden küçüklere seslenmesidir.
Adam, eyy.. :Kadının erkeğine seslenmesidir.
Ağam, Ağasi :Erkeklerin birbirleri arasında kullandıkları seslenmelerdir.
Avrat, hişşş ( Ulan avrat) :Erkeğin hanımına seslenmesidir.
Deliganlı :İsmi bilinmeyen yaşça küçük erkeğe seslenme şeklidir.
Dayım, Dayısı :Erkeğin kendinden küçüklere seslenmesidir.
Deyzem, Deyzesi :Kadının kendinden küçüklere seslenmesidir.
Emmim, Emmisi :Erkeğin kendinden küçüklere seslenmesidir.
Eyyy... :Çağırmayla hitabın birlikte kullanıldığı durumlarda söylenir.
Gız, Gızım :İsmi bilinmeyen yaşça küçük kız veya kadına seslenme şeklidir.
Gıy :Kadınlar arasında kullanılan seslenmedir.
Hanım, Hatun :Erkeğin hanımına seslenmeleridir.
Herif :Kadının erkeğine (bazen) hitap şeklidir.
Hişşt :Çağırmayla hitabın birlikte kullanıldığı durumlarda söylenir.
La, Lañ :Erkekler arasında söylenen seslenme şeklidir.
Leñ :Erkeklere (bazen) hitap edilen bir seslenmedir.
Ula, Ulañ :Erkeklere (bazen) bu kelime ile seslenilir.

Bozkır Halkı Arasında Yapılan Benzetmeler

Bozkır’da insanlarımızın günlük yaşantılarında kullandıkları konuşma dilleri öyle güzel öyle temizdir ki, dinleyenlerin bu konuşmaların bulunduğu yerden ayrılası gelmez. Özellikle; Cuma Pazar’ındaki alış-verişlerde, Kordon Boyu’ndaki çay kenarı sohbetlerinde, düğünlerde, derneklerde, köy odalarında ve ev sohbetlerinde bunlara kulak misafiri olunursa Türkçe’mizin, Bozkır Ağzı’na göre en güzel şekilde terennüm edildiğini duyarız, hissederiz.

Bozkır İnsanı; eşyalar, hayvanlar, bitkiler, nesneler ve hayatlarında karşılaştıkları her türlü unsurlara ait kendi özel gözlemleri ile hayat tecrübelerini birleştirince, bulundukları mevcut durumlarla ilgili olarak konuşma dillerini benzetmeler, benzerlik edatları ile süslemesini çok iyi bilirler. Bu durum adeta konuşmayı pekiştirmenin, sağlamlaştırmanın gizli bir yoludur. İşte benzetmeler, ülkemizde olduğu gibi Bozkır İnsanı’nın da konuşma dilinde sıkça kullandığı bir usuldür.
“Bozkır Halkı Arasında Yapılan Benzetmeler” olarak tespitini yapabildiğimiz söz gurupları mahalli ağzımıza göre aşağıda alfabetik bir düzende sunulmuştur:

A-a
-Alıcı guş gibi.
-Avdañ gelmiş tazı gibi solumak.
-Avare gibi dolaşmak.
-Ayaklı gaste (gazete) gibi.

B-b
-Balığıñ gavağa çıkması gibi.
-Bir çuval et gibi yığılmak.
-Bişmiş kelle gibi sırıtmak.
-Bülüç anası gibi bülüçleri toplamak.
-Bülüçlü tavuk gibi gurkuldamak.

C-c
-Canavar gibi olmak.
-Can alıcı gibi bakmak.
-Cehendem direği gibi diñelmek.

Ç-ç
-Çam yarması gibi herif olmak.
-Çöğür çalısı gibi takılmak.
-Çürük ceviz gibi tıngırdamak.

D-d
-Deliğañlı gibi gençleşmek.
-Deli goyuñ gibi siğirtmek.
-Dilenci boynu gibi, boynu galınlaşmak.
-Dipisi diñmiş göl gibi olmak.

E-e
-Eşek gibi añırmak.

F-f
-Fare gibi tıkırdamak.
-Fırıldak (topaç) gibi dönüp durmak.

G-g
-Gabak çiçeği gibi açılmak.
-Gafası gazañ gibi olmak.
-Gaplumgaba (Gaplumgaba=Kaplumbağa) gibi yürümek.
-Gasala gasala yörümek.
-Gavak gibi uzamak.
-Gebelek (Kelebek) gibi uçmak.
-Gelinlik gız gibi süzülmek.
-Gözleri fal daşı gibi açılmak.
-Gurbanlık goyun gibi gitmek.
-Gurk tavuk gibi gubarmak.
-Gurşun yemiş it gibi gebermek.
-Guyruğu yanık tazı gibi dolaşmak.

H-h
-Herif gibi olmak.
-Hırsız kedi gibi boynu galınlaşmak.

İ-i
-İlaç gibi gelmek.

J-j
-Jet gibi gitmek.

K-k
-Köpek gibi ulumak.
-Körük gibi solumak.

L-l
-Lâfları iğne gibi batmak.

M-m
-Mahkeme duvarı gibi surat etmek.(asmak)

N-n
-Nar gibi gızarmak.

Ö-ö
-Öküzün trene baktığı gibi bakmak.
-Öküz yalamış gibi olmak.

S-s
-Saman çöpü gibi savrulmak.
-Sırık gibi uzamış olmak.
-Sudan çıkmış balık gibi olmak.
-Suratı sirke satar gibi olmak.
-Süseğen öküz gibi bakmak.
-Süt dökmüş kedi gibi düşünmek.

Z-z
-Zebani gibi herif olmak.
-Zebella gibi adam olmak.
-Zengin galkışı gibi galkmak.
-Zürafa gibi uzamak.

Fiil Çekimleri

Bozkır konuşma dilinde vatandaşlarımız tarafından kullanılan “fiil çekimleri” ile ilgili aşağıda yazılı olan örnek fiil çekimleri, Bozkır Üçpınar Kasabası’ndan olan Dil ve Kültür Araştırmacısı Ahmet Suat ARI’nın çalışması olup, aşağıda sunulmuştur:

Şimdiki Zaman
gel-iyoru-y-uñ
gel-iyoru-ñg
gel-iyoru
gel-iyoru-y-uz
gel-iyoru-suñguz
gel-iyoru-lar

Gelecek Zaman
Gel-ceğ-im
gel-ce-ñg
gel-cek
gel-cek-iz
gel-cek-siñgiz
gel-cek-ler

Geniş Zaman
gel-ir-im
gel-iñg
gel-ir
gel-ir-iz
gel-ir-siñgiz
gel-ir-ler

Belirli Geçmiş Zaman
gel-di-m
gel-di-ñg
gel-di
gel-di-k
gel-di-ñgiz
gel-di-ler

Belirsiz Geçmiş Zaman
gel-miş-şiyim
gel-miş-siñg
gel-miş
gel-miş-şiyiz
gel-miş-siñgiz
gel-miş-ler

Yukarıdaki bilgiler; Araştırmacı Yazar Ali Ulvi ÜLKER'in "KÜLTÜR DİLİYLE BOZKIR" adlı kitabından alınmış olup, bozkir.net için güncelleştirilmiştir.

Bozkır'ın Ulaşım Bilgileri

Bozkır'da ulaşıma Bozkır'ın bilinen tarihinden itibaren özel bir önem verilmiştir. Bu önemi aşağıda yazılı olan maddelerle açıklamak mümkündür;

M.Ö.'ki yıllarda Çarşamba Çayı ve Gökdere Çayı boyunda sanat tarihi ve arkeologlar ile prehistoryacı bilim adamları tarafından bulunan antik yolların varlığı,
Bozkır İlçesi'nin İç Anadolu Bölgesi ile Akdeniz Bölgesi arasındaki önemli bir geçiş noktasında bulunması,
Homanadlar Kavmi, İsaurialılar Kavmi, Galatyalılar, Romalılar, Bizanslılar dönemlerinde önemli olan Bozkır üzerinden sıcak deniz olan Akdeniz'e, Selçukluların başkenti olan Konya'ya, Karamanoğulları'nın başkenti olan Karaman'a Bozkır üzerinden Akdeniz'e Toroslar'dan rahat ve çabuk ulaşım imkanının her zaman mevcut olması,
Anadolu Beylikleri döneminde de Beyşehir'de kurulmuş olan Eşrefoğulları Beyliği ile Akdeniz, İç Anadolu Bölgesi'nde kurulmuş olan diğer Anadolu Türk Beylikleri'ne Bozkır ve yollarının yakınlığı,
1.700'lü yıllarda Osmanlı Devleti'nin ihtiyacı olan ve barut yapımında kullanılan güherçilenin ilçe ve civarından çıkarılıp karayolu ile Alanya'ya gönderilerek İstanbul'a ulaştırılması,
Türkiye Cumhuriyeti Devleti kurulduktan sonra da Bozkır ve civarında yapılan yol imar çalışmaları, bizlere Bozkır'da tarihin her döneminde yolları, ulaşımı önemli kılan ana sebepler olarak göstermektedir.

Bozkırlılar, teknolojik gelişmelere anında ayak uydurmasını bilen aydın insanlardır. Yeni Cumhuriyetimizin ilk yıllarında pek yaygın olmamakla birlikte; Konya, İstanbul, İzmir, Aydın ve Ankara gibi büyük illerde görülen motorlu ulaşım araçlarını imkan bulur bulmaz Bozkır'a getiren Bozkırlı müteşebbisler, vatandaşlarını motorlu ulaşım araçlarının nimetlerinden faydalandırmışlardır.

İlçemizin Cumhuriyetten sonraki ulaşım tarihine ışık tutması açısından Harmanpınarlı Hüseyin ÇETİN adlı hemşehrimizin aşağıdaki hatıra yazısı oldukça önem taşımaktadır.

“Babalarımızın, dedelerimizin ağzından Konya'ya Sopran, Akören, Hatunsaray cihetiyle yaya olarak 18 saatte gidilip gelindiğini duymuştum. Ama bizim çocukluğumuzda Konya'ya az da olsa otobüslerle ve kamyonlarla artık gidilip geliniyordu. Köyümüzden iki arkadaşla birlikte İvriz Köy Enstitüsü'nde tahsilde idik. Öğretmen olacaktık. Orada ilk yılımızdı. 1952 yıl başında, o kışta kıyamette yılbaşı tatilini köyümüzde daha doğrusu ailemizin sıcaklığında geçirmek için gelmiştik. Bir haftalık tatil hemencecik bitti. Artık dönüş günü gelmişti. Kışın delikanlı zamanı olan zemherideydik. Dağlar, taşlar, yazılar (ovalar) karlıydı ve o günde kar hafiften atıştırıyordu. Babalarımızla erken saatlerde Bozkır'a geldik. Kamyon, otobüs ne bulursak binip Konya'ya gidecektik. Aşıcı'nın Ali'nin (Aslen Bozkır ilçe merkezinden olan merhum Ali Şirin kastedilmektedir. Ali Şirin, nakliyecilik işi ile yıllarca uğraşmış, birçok şoför yetiştirmiş iyi bir usta idi.) kamyonu gidecekti. Kamyonun üzeri çadırlarla kapanmış, kasasına oturaklar konmuştu. Yolcu olarak on beş- yirmi kişi kadar olmuştuk. Sabah saat 09.00 sularında Çarşamba Çayı vadisine doğru kamyonumuz süzüldü. Pınarcık, Avdan ve Belkuyu köyleri hudutları içinden Konya Ovası köylerinin başlangıcı olan Apa' ya kadar yılan gibi kıvrılan derin V şeklindeki vadide ilerliyorduk. Bu vadi de bir de Jandarma Karakolu vardı. Mavi Boğazı'nda yavaş yavaş Konya'ya doğru yol almaya başladık. Meşelerin çok olduğu ormanlık bir yerde Aşıcı'nın Ali Dayı kamyonu durdurdu. Eşeklerine meşe odunu yüklemiş köylüler orada idi. Ali Dayı onları görmüş olmalı ki durmuştu. Pazarlık yapıp birkaç eşek yükü odun alıp kamyonun arka tarafına istif etti. “Konya'da evi var oraya götürüyor galiba” diye konuşuldu. Daha öğle saatleriydi. Akşama doğru Apa Köyü'ne ulaştık. Buradan sonrası artık tamamen Konya Ovası'nda gidecektik. Yaklaşık 60 km. yolumuz vardı. Ova dümdüz, ama yol patika idi. Yazın toz kışın çamur içinde idi. Ali Dayı Apa çıkışında durdu. Kendinden emin deneyimli bir insan e dasıyla "Yol donuncaya kadar burada bekleyeceğiz” dedi ve kamyondan odunları indirmeye başladı. Hemen bir ateş yakıldı. Azıklar çıkarıldı ve ateş başında yendi. Çaresiz bekleyecektik. Sanki denize açılmak için fırtınanın dinmesini bekleyen bir geminin tayfaları gibiydik. Mavi Boğazı'ndan alınan odunların hikayesi de böylece anlaşılmıştı. Derken yatsı ezanı okundu. Yolculardan bazılarının sıkılmaları sebebiyle çıkalım artık dedikleri duyuldu. Ali Dayı ise kabul etmedi.Gece yarısına doğru yola çıktık. Ağır ağır yol alıyorduk. Yol donmuştu. Artık bu şekilde Konya'ya ulaşacağız derken kamyonumuz birden bire patinaj yapmaya başladı, gidemiyordu. İndik oldukça derin bir çukura battığımızı anladık. Ali Dayı'ya göre bu sürprizdi. Zira buradan az önce batan bir traktör çıkarılmıştı. Orası donmadan biz batmıştık. Bu defa odunlar tekrar indi. Tekerleklerin altına bataklık yere döşendi. Hep beraber kamyonu ittik. Zar zor buradan da çıktık. Burası asfalt olmasa da oldukça bakımlı bir devlet yoluydu. Artık bir mani kalmadı derken kamyonumuz yine durdu. Bu defa da benzin bitmişti. Karaman yönünden gelen bir araç durduruldu. Ali Dayı muavini benzin için Konya'ya gönderdi. Biz orda kalan odunları yaktık. Bir kısmımız kamyon içinde titredik. Derken sabaha karşı Konya'dan benzin geldi, yola tekrar koyulduk. Konya'da Toros O teli'ne geldiğimizde (Konya'da Eski Garaj muhitinde Yıkama Yağlama adı verilen bir yer de olan Toros Oteli'nde genellikle Bozkırlılar kalırlardı. Otelin arkasında ise Kara Mustafa'nın Hanı denilen Han içinde de çay içilen kahvehaneler ve yemek yenilen lokantalar bulunmaktaydı.) sabah ezanı okunuyordu. Yaklaşık 100 km.lik Bozkır-Konya arası 20 saat sürmüştü.”

Bozkır'dan Yıllarca Yolcu Getirip Götüren Sabahattin Erişen.

1929-1930 yıllarında Şoför Bakı Dayı (Baki SELEK), (merhum Baki SELEK; Türkiye'de bir yıla yakın eğitim veren ilk şoför okulundan başarı ile mezun olup, 2 no'lu ehliyeti almaya hak kazanan ve Bozkır'ın ilk şoförlerini yetiştiren bir ustadır.) ATATÜRK'ün bindiği motorlu, tekerlekli, 1 kol ve 2 vitesli taksi şeklindeki aracı Konya ve Bozkır'a ilk getiren kişi olmuştur. Bu araç Bozkır, Konya ve Konya'ya bağlı ilçelerin en önemli işlerinde kullanılırdı. Şimdi Apa Barajı suları altında kalan “ boğaz yolu” ndan, dünyanın en güzel kalyonlarını takip eden Çarşamba Çayı bir doğa harikası idi. 1950'li yıllara kadar ham bir yoldan Konya'ya ulaşım sağlandı. Yol; toz, toprak ve çamur içinde idi. Bu sebeple her yolcu bir yol giysisi temin etmişti. Bu giysiler; eski iş elbisesi, lastik ayakkabı, kış ise kalın abalardan oluşmaktaydı. Bunların yanında arabanın arıza yapabileceği, yollarda uzun süre kalınabileceği düşünülerek bolca azık da tedarik edilir, ondan sonra yola çıkılırdı. Bozkır'ın ilk nakliyecilerini şu şekilde sıralamak mümkündür; Bakı Dayı (Baki SELEK), Kemali Usta (Kemal ALPTEKİN), Dede Dayı Lakâplı Sadrettin Hoca (Sadrettin DOĞAN), Aşıcı'nın Ali (Ali ŞİRİN), Çil Bayram, Kara Mehmet (Mehmet ERİŞEN), Hacı Hasan ERİŞEN.
Bozkır Konya karayolu eskiden Mavi Boğazı olarak adlandırılan Çarşamba Vadisi'nin devamı olan Pınarcık, Karayahya ve Kuşça köylerimizin sınırları içinden geçmekte, burada Mavi Karakolu adı verilen yer terminal gibi kullanılmakta idi.
Bozkır İlçesi'nin bağlı bütün kasaba ve köyleri ile ulaşımı çok rahat ve zahmetsizdir. İlçenin tek ve yegane ulaşımı karayolu ile olanıdır. Bozkır'ın deniz, hava ve demiryolu gibi ulaşım şekilleri bulunmamaktadır. İlçeye bağlı yaylaların yolları da muntazam olup, ağır kış şartlarının haricinde ulaşım kolaylıkla sağlanabilmektedir. İlçemizin diğer il ve ilçelerle ulaşımı çok rahat ve kolaydır. Bozkır Belediyesi ile ilçeye bağlı; Çağlayan, Dere, Sorkun, Harmanpınar, Söğüt, Dereiçi, Üçpınar, Hisarlık, Sarıoğlan ve Hamzalar Belediye teşkilatlarında toplu ulaşım araçları, yeterince araç ve makine parkı ile itfaiye teşkilatları bulunmaktadır. Bu belediyeler tarafından halkımıza verilen toplu taşıma hizmetinin yanında, özel taşıma firmaları da vatandaşlarımıza toplu taşıma konusunda hizmet vererek katkıda bulunmaktadır. Ulaşımla ilgili olarak ilçede hemen dikkati çeken önemli bir husus ise şudur: Bozkır İlçesi'nde, bağlı kasaba ve köylerinde; otobüs, inşaat makineleri, kamyon, minibüs, traktör, otomobil, traktör ve motorlu bisiklet çokluğu dikkat çekmektedir. Bu araçların trafik ve tescilleri için; Bozkır İlçesi'nde tesis edilmiş olan İlçe Emniyet Amirliği'ne bağlı Trafik ve Tescil Bürosu'nca; RA - RC ve RD serisinden sonra 2002 yılı itibarıyla RE serisi motorlu taşıtlara araç plakaları olarak verilmeye başlanmıştır. Bu durum Bozkır ve civarında motorlu araçların çokluğunu göstermektedir. Bunun bir sonucu olarak bir başka hizmet sektörü devreye sokulmuştur. Motorlu araç kullanıcıları için özel müteşebbisler tarafından ilçeye, Özel Bozkır Set Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu açılmış, vatandaşlarımızın büyük bir bölümü bu kurs tarafından yapılan ciddi ve disiplinli bir eğitimden sonra sürücü belgesi almaya hak kazanmıştır. Bozkır İlçesindeki motorlu araçların ve bu iş ile uğraşan vatandaşlarımızın çokluğu Bozkırlıları teşkilatlanmaya götürmüştür. Bu sebeple yıllar önce kurulmuş olan Türkiye Şoför ve Nakliyeciler Federasyonu'na bağlı Bozkır Şoför ve Nakliyeciler Odası'na kayıtlı şoför ve nakliyecilerin sayısı oldukça fazladır. 1976 yılında kurulan Bozkır Şoför ve Nakliyeciler Odası'nın sırayla başkanlıklarını Cevdet ŞİRİN, Memiş Kemal EROL, Ali DURAN yapmıştır. 2002 yılı itibarıyla da Mustafa ÖZTÜRK bu Oda'nın Başkanı olarak görev yapmaktadır. Bu teşekkülün yanında yine yıllar önce kurulmuş olan Sınırlı Sorumlu Bozkır Taşıyıcılar Kooperatifi de şoför ve nakliyeci esnafımızın oluşturduğu bir teşkilattır. Bu teşkilat; 1976 yılında Bozkır'da kurulmuş olup, 105 üye sayısına sahiptir. 1976 yılından bu yana Sınırlı Sorumlu Bozkır Taşıyıcılar Kooperatifi'ne sırayla; Ali ŞİŞİK, Hasan ATMACA, Mevlüt KAP, Ali ŞEN ve Abdullah YILDIRIM başkanlık yapmıştır. 2002 yılı itibarıyla da İbrahim AKGÜL bu kooperatifin başkanlığını yapmaktadır. Bozkır İlçesi'nde bulunan Sanayi Sitesi binaları yapı kooperatifleşmesi yolu ile yapılmıştır. Böylelikle oto tamircileri, oto rot ve frencileri, kaportacılar, oto yedek parça satıcıları, marangozlar ve mobilyacılar, demirciler, kaynakçılar, oto döşemecileri, oto makasçıları kira veya mülk sahibi olarak bir arada toplanmıştır. Bozkır'da motorlu taşıtların çokluğu ve nakliyeciliğin yaygın bir meslek olarak tecelli etmesi, petrol ürünleri satan şirketlere ait şubelerin istasyonlarının ilçemizde çoğalmasına da vesile olmuştur. İlçedeki petrol istasyonları; Özbil Petrol Ofisi İstasyonu, O Pet Petrol İstasyonu, Erdemler Shell Petrol İstasyonu, Mobil Petrol İstasyonu ve Koçaklar Petrol Ofisi İstasyonu şeklinde sıralanabilir. Benzin, mazot, kalorifer yakıtının yanında benzinle çalışan araçlarda LPG kullanımının yaygınlaşması neticesinde de LPG satışı yapan istasyonlar ilçemizde kurulmuş durumdadır. Bozkır İlçesi'nde nakliyecilik işi ile ilgili olarak oto alım satımı ile ilgili birçok ticari teşekkül de kendiliğinden arz-talep dengesi içinde oluşmuştur.

Burada Bozkır'da nakliyeciliğin ve şoförlük mesleğinin gelişmesinde çok büyük emekleri olanları da minnetle yad etmek gerekli olmuştur. İşte minnet ve şükranla andığımız insanlardan isimleri tespit edilebilenler; Ürküplü Mehmet YILDIRIM, Ali Galip ÖZDİNÇ (Meteleğin Galip), Ali ŞİRİN, Habib UYAR, Nihat UYAR, Azmi UYAR, Ali ŞİŞİK, Cevdet ŞİRİN, Ali TUTAR, Taka'nın Vedat, Sebahattin ERİŞEN, Musa Ağa GÜLEÇ, Ali Baki DOĞAN, Mehmet Ali OKTAY, Ahmet OKTAY (Canavar Ahmet), Memiş Kemal EROL, Ali DURAN, Fahri AKIN, Hüseyin AKIN, Kâşif OĞUL, Ali ŞEN, Talip KAYA, Hacı Mevlüt İŞLER, Ali AKKILINÇ, Abdullah KAYA, Mehmet AKGÜL, Bakı Çavuşlar, Mustafa ÖZTÜRK, Kemali ALPTEKİN, Cemal ŞİRİN, Hüseyin UYAN, İsa KANDAK, Ali KOYUNCU, Yılmaz KOYUNCU, Zühtü KOYUNCU ve Hacı Mehmet OKTAY ile isimleri yazılamayanlar... Bunları Bozkırlılar her zaman minnet ve şükranlarla anacaktır. Artık, günümüzde insanoğlu zamana karşı yarışmakta, gün geçtikçe yeni yeni icatlarla bir yerden bir yere ulaşmada sıkıntı çekmemektedir.

Bozkır'dan ülkemizin her tarafına rahatlıkla ve süratle ulaşmak mümkündür. Ülkemizin il ve ilçelerini Bozkırımıza bağlayan yolların büyük bir bölümü asfalttır. Ancak; yapımı bitirilen Bozkır çevre yolunu, Manavgat Antalya yoluna bağlayacak olan Gölcük Yayla yolunun bir an önce bitirilip (2005) hizmete sokulması ile Bozkır'ın kalkınmışlığı daha da artacaktır. Çünkü Bozkır tünel duruşu ile ülkemizin kuzeyi ve doğusunu, güneyine bağlayan yegane geçitlerden birisidir.

Bozkır İlçesi'nin ülkemizin bazı illerine olan uzaklığı şu şekildedir:

Bozkır	İstanbul	710 km.
Bozkır	İzmir	600 km.
Bozkır	Ankara	368 km.
Bozkır	Bursa	545 km.
Bozkır	Samsun	722 km.
Bozkır	Antalya	190 km.
Bozkır	Erzurum	1.038 km.
Bozkır	Edirne	937 km.
Bozkır	Gaziantep	585 km.
Bozkır	Konya	120 km.
Bozkır	Karaman	110 km

Konya İli'ne bağlı otuz bir ilçeden birisi olan Bozkır İlçesi'nin Konya'ya bağlı diğer ilçelere olan uzaklığı ise aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

Bozkır	Ahırlı	19 km.
Bozkır	Akşehir	184 km.
Bozkır	Altınekin	179 km.
Bozkır	Akören	98 km.
Bozkır	Seydişehir	51 km.
Bozkır	Beyşehir	86 km.
Bozkır	Cihanbeyli	212 km.
Bozkır	Çeltik	278 km.
Bozkır	Çumra	89 km.
Bozkır	Derbent	137 km.
Bozkır	Derebucak	96 km.
Bozkır	Doğanhisar	148 km.
Bozkır	Emirgazi	228 km.
Bozkır	Ereğli	193 km.
Bozkır	Güneysınır	82 km.
Bozkır	Hadim	50 km.
Bozkır	Halkapınar	210 km.
Bozkır	Hüyük	119 km.
Bozkır	Ilgın	167 km.
Bozkır	Karapınar	176 km.
Bozkır	Selçuklu	122 km.
Bozkır	Meram	123 km.
Bozkır	Karatay	120 km.
Bozkır	Kulu	263 km.
Bozkır	Sarayönü	165 km.
Bozkır	Taşkent	57 km.
Bozkır	Tuzlukçu	198 km.
Bozkır	Yalıhüyük	21 km.
Bozkır	Yunak	249 km.

Bozkır İlçesi'ne bağlı on kasaba ve kırk köy bulunmaktadır. Bozkır'ın kendisine bağlı kasaba ve köylerine olan uzaklıkları aşağıdaki tabloda hazırlanarak okuyucuların istifadelerine sunulmuştur:

Bozkır	Akçapınar	5 km.
Bozkır	Armutlu	46 km.
Bozkır	Arslantaş	15 km.
Bozkır	Aydınkışla	15 km.
Bozkır	Ayvalıca	28 km.
Bozkır	Babuşçular	30 km.
Bozkır	Bağyurdu	12 km.
Bozkır	Bayboğan	12 km.
Bozkır	Boyalı	34 km.
Bozkır	Bozdam	12 km.
Bozkır	Çağlayan Kasabası	7 km.
Bozkır	Dere Kasabası	10 km.
Bozkır	Dereiçi Kasabası	30 km.
Bozkır	Elmaağaç	12 km.
Bozkır	Hacılar	18 km.
Bozkır	Hacıyunuslar	26 km.
Bozkır	Hamzalar Kasabası	50 km.
Bozkır	Harmanpınar Kasabası	10 km.
Bozkır	Hisarlık Kasabası	16 km.
Bozkır	Işıklar	16 km.
Bozkır	Karabayır	13 km.
Bozkır	Karacaardıç	8 km.
Bozkır	Karacahisar	20 km.
Bozkır	Karayahya	15 km.
Bozkır	Kayacılar	25 km.
Bozkır	Kayapınar	13 km.
Bozkır	Küçükhisarlık	12 km.
Bozkır	Kınık	22 km.
Bozkır	Kızılçakır	40 km.
Bozkır	Kildere	30 km.
Bozkır	Koçaş	40 km.
Bozkır	Kovanlık	15 km.
Bozkır	Kozağaç	4 km.
Bozkır	Kuşça	18 km.
Bozkır	Pınarcık	13 km.
Bozkır	Sarıoğlan Kasabası.	35 km.
Bozkır	Sazlı	13 km.
Bozkır	Soğucak	18 km.
Bozkır	Sorkun Kasabası	15 km.
Bozkır	Söğüt Kasabası	25 km.
Bozkır	Tarlabaşı	10 km.
Bozkır	Taşbaşı	30 km.
Bozkır	Tepearası	9 km.
Bozkır	Tepelice	14 km.
Bozkır	Ulupınar	25 km.
Bozkır	Üçpınar Kasabası	10 km.
Bozkır	Yalnızca	5 km.
Bozkır	Yazdamı	10 km.
Bozkır	Yelbeği	25 km.
Bozkır	Yeniköy	47 km.
Bozkır	Yolören	5 km.

{bmsmanager:bookmarks;size:small;text:nn;separator:;badges:1,2,3,4,9,11,13,14}

Pazar, 25 Nisan 2010 07:02 tarihinde güncellendi