TAŞKENT' E NEREDEN VE NASIL GELİNDİ ?

Taşkent'in tarihçesine başlamadan önce Türk ceddi hakkında bazı açıklamalar yapalım.Yadigar Han Oğlu Ebul Gazi Bahadır Han'ın (1605-1665) Şecere-i Türk adlı eserinden bölümler sunalım:

İlk insan Ademdir. Bin yıl yaşadı. Sağlığında zürriyetinden kırk bin kişi gördü. Ölümünde yerine oğlu Şit'i bıraktı. Şit Peygamber oldı Dokuzyüz oniki yıl yaşadı. O da ölürken Anuş'u bıraktı. Anuş dokuz yüz on iki yıl yaşadı. Torunu Mehlail zamanında Adem Oğulları çoğaldılar. Babil ülkesinde Süs ismiyle bir şehir kurdu. Üstü örtülü evler ve etrafında köyler yaptırdı. Ondan evvel ev yok idi. insanlar mağaralarda dağlarda ve ormanlarda otururlardı. Dokuz yüz altmış yıl yaşadı öldü.

Süryani dilinde Aknuh olan oğluna Araplar İdris dediler. Tanrı onu halka Peygamber yaptı. Seksen iki yıl peygamberlik edip halka doğru yolu gösterdi. Nihayet Tanrının emriyle Ezrail onu kanadının üzerine koyup Cennete götürdü, İdris'ten sonra oğlu Matoşalah yerine geçti. Adaletle hüküm sürdü. Ölürken yerine oğlu Nuh'u bıraktı. Nuh ikiyüz elli yaşında peygamber oldu. Yedi yüz yıl halkı hak dinine sevk etti. Bu kadar zaman içinde erkek, kadın ancak seksen kişi iman etti. Nuh' da kızıp beddua etti. Cebrail Aleyhisselam gelip dedi ki:

Tanrı Teala duanı kabul etti, bütün yer yüzü suya boğulacak. Sen bir gemi yap iman ehlini oraya topla.

Gerçekten de yerden su çıktı tufan yağmurları yağdı. Nuh bütün hayvanlardan birer çift aldı, seksen kişi ile gemiye bindi. Diğer canlı mahlukların hepsi boğuldu. Ondan sonra Tanrının iradesiyle su çekildi. Gemi Musul yakınlarında Cudi Dağının üstüne oturdu. Altı ay on gün gemide kalmışlardı. Hepsi hastalan- dılar, Nuh ile karısı, üç oğlu üç gelini iyi oldular. Öbürleri öldü. Nuh her oğlunu bir yere gönderdi. Ham adlı oğlunu Hind yurduna, Sam adlı oğlunu İran'a, Yafes adlı oğlunu ; Kuzey Kutbu tarafına gönderdi. Yafes babasının emri ile Cudi dağın-dan gidip îdil (Volga) ve Yayık (Ural) suları yakınlarına varıp iki yüz elli yıl oralarda oturdu. Sonra öldü. Sekiz oğlu vardı nesil çoğaldıkça çoğaldı. Oğullarının adları şuydu: Türk, Hazar, Saklab, İrus, Mink, Cin, Kimar ve Tarih. Yafes ölürken büyük oğlu Türk'ü yerine koyup diğer oğullarına Türk'ü kendinize hakan bilip onun sözünden çıkmayınız dedi. Türk pek bilgili, akıllı, hak tanır idi. Babasının ölümünden sonra bütün yurdu dolaşıp pek beğendiği Isıl göl çevresine yerleşti.

Çadırı ilk önce yapan hakan budur.

Türk'ün yerine oğlu (Tuzu bulan) Totok Han oldu. Yerine onun oğlu İlcehan, İlcehan yerine Bakoy Han oldu. Onu da Kuyuk Han takip etti. Kuyuk'dan sonra Alınca Han Başbuğ oldu. Alınca Hanın iki oğlu vardı, ikiz doğmuşlardı. Büyüğünün adı Tatar, küçüğünün adı Moğol idi.

Türkler uzun zaman huzur içinde yaşadılar. Bayduk ve oğlu Sevinç Han zamanında Moğollarla Tatarlar savaştılar çok kan dökülüp düşman oldular. Savaşın kanım Amuderya suyu bile temizleyemedi. yemedi. Moğolun aslı Mongoldur. Mong = Türkçede kaygu, Arapçada endişe, vehim anlamına gelir. 0l = ise bildiğimiz olmak fiilinden emirdir. Böylelikle Mongol Kaygusuz anlamınadır. Halk dilinde Moğol haline gelmiştir. İlk Hanın adı Mogul Handır. Mogul Hanın oğlu olmuş, adı sorulduğunda Oğuz olduğunu. Çocuk kendi diliyle doğduğu zaman olağanüstü bir durumla söylemiştir. Demekki Mogol = Mongal. Bu günkü Oğuz Türk boylarının esas temelidir.

Bilindiği gibi Tarihçilerimiz Oğuz Han'a Mete de derler. Mete de Hunların (Oğuzların) Hakanı olmuştu.

Tarihten nesli kaybolmayan ve Tarihe her devirde altın satırlar; yazan Türkler bir bayrak altında toplanabilmişlerdir.

Oğuz Han'ın destanlarında nasıl evlendiğini kimlerle ve kaç defa evlendiği bilinmektedir. 116 yıl Hakanlık eden Oğuz Han son zamanlarında oğullarını Doğuya ve Batıya göndermişti. Oğuz Han'a büyük oğulları altın yay, küçük oğlanları da altın ok getirmişlerdi. Yay getirenlere BOZOKLAR, Ok getirenlere de ÜÇOKLAR densin dedi. Bu gün dünyaya Tarihi göçlerle dağılan Türk boyu Oğuzun bu altı oğullarının nesilleridir ki bu boylara halen aynı adla çeşitli yerlerde rastlanır. Bunlar Bozoklar ve Üçoklardaki Oğuz Han'ın oğulları ve torunlarının adlarıdır ve aynı boy adlarım alırlar.

BOZOKLAR :

1 - Gün Han ve çocukları
(Bayat, Alka, Kalır, Ula)
2 - Ay Han ve çocukları
(Yazır, Yabır, Dudurga, Döğer)
3 - Yıldız Han ve çocukları
(Avşar, Kınık, Beydili, Karkın)


ÜÇOKLAR:

1 - Gök Han ve oğulları
(Bayındır, Bacun, Çavuldar, Çepni)
2 - Dağ Han ve oğulları
(Salur, İmer, Alayunt, örger)
3 - Deniz Han ve oğulları
(Eğdir, Boydur, Avar, Kanık)


Bu ayrılmalar İlhan'ın oğulları Kıyan ve Nököz'le daha belirgin ve kesin olarak ayrılmıştır. Buna rağmen her boy kendi Irk = Uruk = Orak'larına sadıktırlar. Halife Ömer zamanında Türk Anavatanına gelen Arap Bilginlerine Türkler, soy soba verdikleri önemi anlatmak için onlara «Hangi Oraktansın'ki böyle yüce laf edersin» demişlerdir.

Bu yakın Arap-Türk münasebeti devam ederken, Türkler ilk defa Cengiz'in torununun torunu Gazan Han zamanında Müslüman olmaya başladılar.

Gazan Han, zamanının bilgini Hoca Reşid'e bir ödev verdi. O da zamanının en yaşlısı Aksal Bahadıra müracaat ederek ondan evveliyatı olan Türk şeceresini çıkardılar. (Hicri 702-1031) esere CAMÎ-ÜT TAVARÎH = Tarihler Derleyicisi dendi.

Eserde aynen şöyle denilmektedir: «Peygamberimiz Miraç' ta, Cebrail'e sordu:

Yeryüzünde Beyaz atlılar görüyorum. Bunlar' hangi millettir?

Cebrail cevaben:

Bunlar, Allah'ın süvarileri olan Türklerdir, dedi. Hz. Peygamberimize bu ilhamlı konuşmayı ettiren ne idi? Buhara'nın yanında Kureyş köyü ve oymağı vardır. Tarihin çok, çok eski devirlerinde Ana Yurttan göçler, Arap yarımadasına de erişmişti.

Ebul Gazi bundan sonraki boyları şöyle özetler:

Kanlıklar: Oğuz Han oğulları Türkmen boylarına ayrılmışlardı. Bunlardan büyük bir kol Kanlıklardır. Bunların daha sonraki soyları Harzemşahlar Devleti olarak görülürler.

Karlıklar: Moğolistan'ın yüksek dağlarında yaşayan Türkmenlerdir.

Uygurlar: Uygur demek yapışan, birleşen demektir. Yüz yirmi oymaktan meydana gelmişlerdir. Hakanları, halka can veren manasına İdi-Kut'dur.

Kırgızlar: Oğuz Hanın Kırgız adlı oğlunun adım almışlardır. Hanlarına İnal denirdi.

Tatarlar: İlk defa yetmiş bin aile idiler. Bir çok uyruklara ayrılıp çoğaldılar. Özbekler bunlardandır.

Oynatlar: Hekimliği icat eden Uruk'tur. Hakanları Kotaka Bağ'dır.

Naymanlar: Pamir ve Kara-Kurum asıl yurtlarıdır, Çin Şeddi bunlar zamanında yapıldı.

Moğol-Oğuz soyundan Ergenakon da türeyen İnis ve Negüz'dür. Bunlardan türeyen ve dünyaya yayılan Moğollar, Merkitler, Kongartlar, Karanotlar, Korlaslar, Konkomarlar, Kilkitler, Baydaylar, Kışlıklar, Çüveyratlar, Babaotlar, Celayirler, Akkoyunlar, Karakoyunlar, îldorkitler, Eratlar ve Aralotlardır.

Türkler ayrı kabileler halinde ve ayrı devletler olarak yaşıyorlardı. Bunlardan bazıları imparatorluk halinde büyümüşlerdi. Türkleri ilk defa imparatorluk halinde birleştiren Hun'lar olmuşlardır. (Büyük Hun - Oğuz Han - Mete Han imparatorluğu) Mete, Büyük Hun İmparatorluğunu dünyanın en geniş devleti haline getirdi. Mete'nin zamanında imparatorluk 18 milyon kilometre kareyi buluyordu. Oğuz Destanı olarak bilinen Türk Destanının Mete için yazıldığı sanılır. Büyük Hun imparatorluğu (M.S. 50) yılında parçalandı. Bir kısmı başka devletlerin hakimiyetine girerken (Kuzey Hun Devleti) M.S. 216'da son buldu. Bir kısmı da batıya göç etti. Türlü adlarla anılan Türk Devletleri kurdular. En ünlüsü Göktürk ve Batı Hun Türk Devletleridir. Batı Hunlar Macaristan'a yerleştiler. Batı Hunlar'ın en önemli hükümdarları Atilla'dır. Atilla Bizanslıları ve Batı Romalıları yendi. Roma İmparatorluğunu ortadan kaldırmak için birçok seferler yaptı. Bugünkü Macaristan'da Batı Hun Devletini kurdu. Bunun nedeni olarak da Macaristan'da hala Türk etkenlikleri mevcuttur.

Hun imparatorluğu parçalandıktan sonra bir kısım halk Altay ve Tanrı Dağları arasına yerleştiler, ilk zamanlar buralara hakim olan Cücenlerin egemenliği altında yaşarken Bumin Han emrinde toplanıp bu kavmin hakimiyetinden kurtuldular. (M.S. 552) Bu devlete tarihte Göktürk Devleti denir. Göktürk Devleti doğrudan doğruya Türk adıyla kurulan ilk Türk devletidir. Çinliler bunlara dillerinde -R- harfi olmadığından TUKYU derlerdi. Göktürk imparatorluğu 581'de ikiye ayrıldı. Batı Göktürkler Bumin Han'ın kardeşi İstemi ölünce 742'de ortadan kalktı. Daha önce 630 yılında Çinlilerin eline geçen Doğu Göktürkleri ülkelerinden Çinlileri kovarak 682'de Kutluk Devletini kurdular. Kurucusu devlete adım veren Kutluk Han'dır. Önemli hükümdarları Bilge ve Kültiğin Han'dır. Bu devlet M.S. 745'de Uygurlar tarafından yıkıldı.

Uygur devleti 745'de kuruldu. Uygur Devleti de Cengiz Han tarafından 1212'de ortadan kaldırıldı. Batı Uygurlar - Karahanlılar (940-1040) arasında yaşadılar. Karahanların büyük hakanı Saltuk Buğra Han zamanında bütün imparatorluk Şaman Dini'ni bırakıp Müslüman oldular.

Büyük Selçuklu İmparatorluğunun kurucusu Selçuk Bey'dir. Asıl imparatorluk haline getiren Tuğrul Bey'dir. Tuğrul Bey Dandanekan meydan savaşında gene bir Türk Devleti olan Gaznelileri ve Karahanlıları yendi. Sınırlarını çok genişletti. 1071'de Alpaslan Bizanslılara kargı Malazgirt Meydan Savaşım kazandı. Böylece Türklere Anadolu'nun kapıları açıldı.Alpaslan'ın oğlu Melikşah, 1077'de Kutalmış Oğlu Süleyman Şah'ı Anadolu Türklerine sultan tayin etti. Anadolu Selçukluları bu beylikten doğdu

KUTALMIŞ ve TÜRKMENLER

(Prof. J. Markuart, W. Barthold, L. Rasonyi ve P. Pelliot'a göre) Gazneliler zamanında dağınık halde göçebe olarak yaşayan Türklere Türkmen denmekteydi. Onları Gaznelilere karşı birleşip ayrı bir devlet kurmaya çalışan Arslan Beydi. Arslan Bey Gazneli Mahmut'un oyununa gelip, Kalıncar Kalesine haps- edilmesi ve orada öldürülmesiyle Horosan'da bulunan ve zaten başsız olan Türkmenler oraya buraya dağıldılar. Horasan'da Mikail Oğullarının bunu önleyememesi ve bir araya toplayamaması sonucu olarak, Gazne beylerinin Sultan Mahmut'a müracaatiyle dörtbin hane kadarı, uzak tehlikeyi sezen Gaznelilerin Tuş valisi Arslan Gazib'in itirazlarına rağmen Nesa, Baverd ve havalelerine yerleştirdiler Arslan Beyin hapis olmasıyla sultanlık, Tuğrul ve Çağrı Beyler tarafından; Mikail nesline intikal etmiştir

Gazneliler karşısında kötü durumları olan Tuğrul ve Çağrı Beyler kendilerine daha emin yerler bulabilmek amacıyla bir keşif seyri yapmaya karar verdiler. Çağrı Bey ağabeyinin isteği ile yukarıda bahsedilen Türkmenlerden kurulu 3000 kişilik bir süvari ordusu ile Anadolu'ya doğru akma çıktı. Zaten Bizans sınırları onlarca malumdu. Çünkü daha 964-966 yıllarında Horosan'dan Ermeniye Bölgesine gaza için gelmişlerdi Çağrı Bey 1018'de Irak Türkmenleriyle Van Gölü etrafında Ermeni Vaspuragan topraklarına girdi. Karşısına çıkan kuvvetleri kırdı. Bu kuvvetlere halen Anadolu'da muhkim halde bulunan Türkmen kuvvetleri de katıldılar. Böylece batıdan gelecek bir tehlikeyi ortadan kaldırmış olacaklardı. Daha kuzeye de çıkıp Ermeni Ani krallığının Bıncı kalesi kumandanı Vaşak Pahlavuni'yi öldürerek yendi. Ermeni Kralının ölüm kitabesi 1029'dur. Bunun üzerine Doğu Anadolu'da bulunan bütün Ermeniler, Vaspuragan kralı Senekherim idaresinde Orta Anadolu'ya kadar gittiler. Bu gidişi Türkmen süvarileri takip etti. Çağrı Bey de Türkmenleri Anadolu'da bırakarak Tuğrul Bey'in çağrısı üzerine Cent şehrine döndü.

Çağrı Bey'in Anadolu seferinde 946-966 Türkmenleri ile yeni Türkmen kolları da Anadolu'da çeşitli sarp yerlerde yerleştiler. Türkmenler arasında adları sevilerek yayılan Tuğrul ve Çağrı Beyler, 1040'da Gaznelileri yenince, Anadolu'daki Anadolu Türkmenleri de kendilerine bir kurtarıcı bulmuşlardı. Orta Anadolu'ya kadar gelen Türkmen göçleri her zaman kuşku içindeydiler. Çünkü Düşman topraklarında yalnız idiler. Tuğrul Bey'in veziri Amid'ül Mülk'ül Kündüri'nin Bağdat'a kadar fethi ve Anadolu'yu fetih için Kutalmışın gönderilmesi ve akınların sıklaşması, Anadolu'da bulunan Türkmenleri nefeslendiren olaylar oldu. Anadolu'daki Türkmenler bundan yararlanıp bir kolu da Mut, Karaman, Ermenek havalelerine kadar Klikya Bölgesin! Ermenilerden alıp, Akseki'ye kadar gittiler.

Klikya Bölgesine gelen Türkmenlerin bir kolu da Afşar Boyundandır. Bu boy Türkmenlerin başkanları Piri Mehmet'tir. Piri Mehmet'in oğullarından Karaman Bey Karaman'da, Oğuz Bey de Taşkent yöresine gelip yerleşmişlerdir. Afşar boyu Türkmenlerindendir. Bu hususta Harp Okulu Siyasî Tarih Öğretmeni Tahsin Ünal; Karamanoğulları Tarihinin I. fasikülü 20-25. sayfasında şöyle anlatır: «Yöreye (Klikya) yerleşen Türkmenler, Afşar boyundandır. Aynı boydan yörükler ise, İshaklı, İmamlı, Bahşiş ve Keşşeflidir.»

Oğuz Bey, kardeşi Karaman Han'dan ayrılıp Taşkent'e adı ile maruf Oğuzeli'ne yerleşmiştir. Piri Bey oymağından Oğuz Bey ile beraber gelen (1031-1035) bugünkü sülale adları şunlardır:

1 - KURRALAR (Bekir Efendi Oğulları)
2 - MEHMET EFENDİLER
3 - HACIVELLER
4 - ŞIHOCAGÎL
6 - MUSTAFALAR (Hacı ibrahim Oğulları)
7 - TOMBULLAR

Ana koldan kopmuş atalarımız, düşmanlarından korunmak amacıyla sırtlarını sarp dağa ve kayaya vermiş, kuşkulu ve yardım beklemektedirler. Kışı Oğuzeli'nde geçiren atalarımız bugünkü Sazak mevkiinde Katran Boğazı mevkiine kadar, aile aile dağılıp dikkat çekmekten kaçınmışlardır. Böyle göçebe ve kuşkulu hayat, Anadolu'yu baştan başa fetheden ve Bizans'ı tehdit eden Kutalmış'la feraha kavuşacak, 1071'de, Malazgirt Zaferiyle kök atacaktır.

Oğuzeli: Halk dilimizde AVUZELİ olarak söylenmektedir.

Atalarımız ana yurttan göç ederek geldikleri bu yeni yurtlarım hiç de yadırgamadılar. Çünkü M.Ö. ki büyük göçlerden Mezepotamya'da kurulan Türk Devletleri gibi Anadolu'da da atalarımızın izine rastlamışlardır. M.Ö. Etilerin hüküm sürdüğü, Lidya ve Firigya gibi devletlerin tarihî zenginlikleriyle dolu olan yeni yurtlarını bir ata yadigarını alırcasına Klikya Ermenilerinden, Bizans Rumlarından cebren almışlardır (1031-1035).

Orta Asya'da hüküm süren Selçuklu imparatorluğu parçalandıktan sonra çeşitli beylikler ve ayrı ayrı devletler ortaya çıkmıştır. Bu sıralarda Orta Asya'yı, İran, Suriye ve Irak'ı istila eden bir İmparatorluk meydana çıkar. Cengiz Han - Moğol imparatorluğu. Bu imparatorlukla iyi geçinmesini bilen Anadolu Selçukluları istilaya uğramamıştır. Bunun sonucu olarak da İran'dan, Suriye ve Irak'dan göçmen Türkmenler Anadolu'ya sığınmışlardır. Bu sığınmada Klikya Bölgesine gelip yerleşenler de oldu. Ancak, bunları kovalayan bir Moğol Kavmi de buralara kadar geldi. Bu kabileler daha önce gelmiş olan Piri Reis oymağı ile ok atarak savaşmak zorunluluğu duydular. Kısa bir zamanda hepsinin aynı oymak Türk olduğu anlaşılıp Moğollara karşı birleştiler. Böylece daha kuvvetli ve daha da çoğaldılar. Yeni gelenlere Piri Şemsi Bey başkanlık ediyordu. Çünkü onlar da Afşar Boyu Türkmenlerindendir. Bu hususta da Ahmet Refik, Anadolu Türkmenleri adlı eserinin I. fasikülü 129. sayfasında şöyle anlatır: Afşar boylarına hanlık edenlerin hepsine Piri adı verilirdi. Moğollarla ilişkisi olan Afşarlar, 1051-1220 yıllarında Orta Asya'dan çıkmışlar, Suriye üzerinden gelip, Mut, Silifke, Ermenek ve Karaman havalelerine yerleşmişlerdir.

Bu saydığımız yerlerden ancak bizim yöremizde bu soy Türkmenler görüldüğünden kesinlikle bizim atalarımızdır. Demek oluyor ki 1031-1035'de gelen ilk atalarımızdan elli sene kadar bir zaman sonra :

Şemsi Bey, oymağıyla gelmiştir. Piri Şemsi Bey oymağında bulunan günkü sülale adı olarak da devam eden nesiller de şunlardır:

l- FAKILAR
2- HACIHALIMELER
3- EMİNLER
4- DAVUTLAR (Kazancılar)
5- HACILAR
6- ÇELİKLER

Ayrı zamanlarda gelen atalarımız Moğollarla birleşmiş, Şadılar, Kuzyaka, Sağırarönü ve Müderris mevkilerine taşınmış göçebe olarak yaşamaya devam etmişlerdir. Kışın buraları, yazın da yaylaları yurt edinmişler. Bir yandan da Moğollarla da iyi anlaşmışlar. Çünkü Klikya Bölgesi dediğimiz bu yerler hala Ermenilerin elindeydi. Onlara karşı birleşmek zorunluluğu duydular. Şah Bucağı mevkiine geçip oraya yerleştiler. Hatta hanlarına bir de saray yaptılar. Ondan dolayı da oraya o gün bugün Şah Bucağı denir. Türk-Moğal karışımı zamanla ayırım yapılmamış, akrabalık, komşuluk, kız alıp vermekle hısımlık kurulmuş, birbirleriyle iyi münasebette bulunulmuştur. Böylece 1150 yılma kadar yaşamışlardır. Sürüleri ye nüfusları bir hayli kalabalıklaşmıştı. Sürülerine oymaktan birisi çoban olmuştu. Çevredeki meralar otlatmaya hayli elverişliydi. Su da böldü ve çevrenin ormanlık olması nedeniyle çok hoşlanan serin ve çam kokulu havası da vardı. Ne var ki çevrenin ormanları Frigya ve Lidyalılar zamanında gemi için birtakım tahrip görmüştü. Atalarımızın geldiği sırada en çok Hisar (ASAR) mevkilerinde ve ERENLERDE orman vardı. Çoban sürüleri otlatırken ormanın otluğundan, su kenarlarındaki çimenlerden de yararlanılıyordu. Bugünkü Kuzan Mahallesi ta-rafının o zamanki ormanlık sahası çobanın en çok girdiği ormanlıktı. Bir keçinin her gün dehliz bir yoldan gidip sakalı ıslak olarak çıkması çobanın dikkatini çeker. Keçiyi takibinde güzel bir suyu keşfeder. Akşam oymağında durumu izah eder. Ertesi günü bir grup keşfe çıkar. Bugünkü Ballar Çeşmesi suyunun gözü keşfedilir. Atalarımız karar verirler: Yayla, bağ göç etmekten yorulduk. Yeni keşfettiğimiz suyun etrafına toplanalım, evler yapalım, dirlik düzenlik kurup bir arada yasayalım. derler ve başlarlar evler yapmaya. Orman açılır, evlerde keresteleri kullanılır. Bugün bile evlerimizin içinde kökü yerde kalmış ağaçlar vardır. Böylece atalarımız bir köy haline gelmişlerdir (1150).

Köy kurulmuş, Piri Bey oymağım toplamıştı.

Gardaşlarım... Yeni bir yurt edindik, evler yapıp köy kurduk. Bu yurdumuzun da bir adı olmalı. Kendimizi bir bütün olarak köyümüzle tanıtmalıyız.

Onun bu sözleri oymağı tarafından coşkunlukla karşılandı. Oymadın en yaşlısı olan Mustafaların atası Hacı İbrahim Efendiden bir ad istediler. O da:

Yeni yurdumuzda bizi huzura kavuşturan çalışkan Pirimizin evladı olmadığından, yerini kabul ederse bu köyün adım ve tüm köyü evlat ederek köyümüze Onun adım verelim. Adı Piri Kondu olsun. Köy adı coşkunlukla kabul edildi.

Hayvancılığın yanında bez ve kilim tezgahları da kurmuş, geçinip gidiyorlardı ki Klikya Bölgesi Ermenilerinin saldırılarına uğradılar. Aynı soydan gelen öteki Türkmen kolu da Akseki taraflarına yerleşmişti. Ermeni saldırılarına karşı birleştiler. Bu hususta İslam Ansiklopedisi 10. cilt 381.sayfasında Klikyanın fethi 1185 başlıklı yazıda: Bizans kapılarına dayanan ve Anadolu'da kuvvetli bir kök sahibi olan Selçuklular, Bizanslılardan vergi alıyorlardı. Aynı yıl Klikya Bölgesi Türkmenleri Ermeni Krallığım tamamen istila ettiler. Bu fethi II. Kılıç Arslan adına yaptılar. Klikya Bölgesinin Türkmenleri, Suriye üzerinden geldiği anlatılır.

Çevrenin tamamen düşmanlardan annması sonucu atalarımız, ticaret hayatına başladılar. Sürüleriyle uğraşıp tezgahlarım çalıştırdılar. Zaman zaman da Anadolunun siyasî akımlarına ayak uydurdular. Selçuklu imparatorluğu parçalanınca Anadolu'da Anadolu Selçuklu imparatorluğu kuruldu. Böylece Piri Kondu Anadolu'da Anadolu Selçuklularının bir köyü olarak hizmetini sürdürdü.

Piri Kondu'da yıllar yılları kovaladı ve büyüyen köye, ihtiyaç hale gelen bir mescit yapılması kararlaş- tırıldı. Bekir Efendi ve Hacı İbrahim adlarındaki zatlar köye önderlik ederek mescidi bir yazda tamam- ladılar. Halkın en yaşlısı olan Hacı ibrahim'e de imamlık görevi verdiler. Demek oluyor ki Kuzan Camii olarak tanınan ibadethane, şitli araştırmalar ve eskiden yapılmış süslemeleri ile Büyük Selçuklar zamanında yapılmış olduğu anlaşılmaktadır (Tahminî olarak 1100-1150).

Anadolu'da Selçuklu Hanedanı Arslan Yabgu, Resul Tiğin ve Kutalmış'la başlamıştı. Ayrıca bir devlet olarak kurulduktan sonra Türkün özelliği yine kendini gösterir: Sınırlarım genişletip, hükmetmek, işte bu idare Alaeddin Keykubat zamanında en sağlam ve en parlak devrini yaşar. Parlaklığın süslediği zaferlerden önemlileri: Moğollarla iyi geçinip, doğuyu güvenliğe alması ve Antalya'yı fethetmesidir. Yöremizle ilgili olan Antalya fetihidir. Çünkü Antalya fetihinde Piri Kondu yolu güzergahıdır. Bu hususta M. Ali Kemaloğlu'nun Alanya Tarihi eserinin 61. sayfasında aynen şöyle anlatılır: Bizzat hükümdarın kumar ettiği Türk Ordusu, en kısa yol olan Konya-Çumra-Dinek-Belviran-Hadim ve Pirlevkanda yoluyla Kalonoros'a (Antalya) inmiştir. Bu zaferin dönüşünde soğuk suyundan testisini dolduran kızın çeşmesine yaklaşır Çeşmeden su içer ve kıza sorar:

- Kızım köyünüz nerededir ?
- (Asar Belini göstererek) Şu tepenin arkasındadır Sultanım.
- Söyle köylülerine, sultanım bu çeşmenin yapılmasını istiyor. Diyerek yoluna devam eder. Bunun üzerine o suyun bulunduğu mevkiye çeşme yapılır. Çam ağacından oyularak yapılmış su içme kabı (şapşak olarak bilinen) da konur. Çeşmenin yapılmasına vesile olan Alaeddin'e izafeten Sultan Çeşmesi denir. Çeşmenin adı hala Sultan Çeşmesi olup soğuk suyuyla meşhurdur.

Sultanın suyunu beğenip, çeşme yapılmasını emreden Alaeddin bu küçük köyün kimliğim sorduğunda (coğrafî bölümünde yeri anlatılırken yazdığımız gibi) Aladağlı EIhaç Mustafa vakfı olduğunu öğrenir. Bundan sonra büyük bir kasaba olarak çevremizi Piri Kondu'ya tapuladı.

Yıllar yılları kovalıyor, köy genişliyor ve ahalisi çoğalıyordu. Halk çeşitli yerlerde ticarete başladı. Nesiller değişiyor, nesillerle birlikte köyün adı da Piri Kondu - Pirilkondu - Pirlevkanda ve Pirlonda olarak değişiyordu. Evliya Çelebi Seyahat- namesinin 9. cilt, 290. sayfasında Kariye-i Kondu olarak ve sahrasında bir Türkmen köyüdür. Diyor.

Bu arada efsane olarak bilinip anlatılan bir gerçeği anlatalım:

Konya Eski Eserler Müzesi Müdürlüğünden alınmış, 1203 te yayınlanmış, zamanının resmî gazetesi şeklinde olan MECMUATÜL TEVARÎ-ÜL MEVLEVIYE adlı mecmuanın 110. sayfasından alınmıştır.

«Keramet-i Dar Karyeri Pirler-Konda» bu paragrafta beyan ediliyor. Hz. Mevlana Hadim civarına birkaç günlük istirahat ve teferrüç için gittiklerinde (Hicrî 668 ki Hz. Mevlana 64 yaşında iken) O karyeden geçerken çamaşır yıkayan kadınlara tesadüf ediyor. 0l -o- kadınlardan su istediğinde bir tas su verilir. Suyun içine çam çöpü koyulur. Bunu niçin yaptığını suyu veren kıza sorduğu zaman:

- Efendim terlisiniz. Soğuk su zarar verir diye attım dedi. Hz. Mevlana:

- Adım bağışla kızım der.

- Adım bağışlandı efendim diyerek kız cevap verir. Bunun üzerine Hz. Mevlana:

- Bir arzunuz var mı? diye sordu. Dokuma bezlerinden LONCA (zamanın esnaf vergisi) mühürü basılıp, damga vergisi alınıyordu. Bez damgalayan memurların güçlük çıkardıklarından yakındılar. Canlarının yangın olması hasebiyle Hz. Mevlana bu iş zımnında tahsilat talebinde bulundular. Hz. Mezlana Tac-ül Vezir Süleyman Muiniddin Pervaneye bir kağıt yazıyor, bütün vergilerden muaf tutulması için «ÇAMINIZ KURUMASIN, KARINIZ FARIMASIN, SUYUNUZ ILIMASIN VE BEZÎNÎZDEN DAMGA AKÇASI ALINMASIN» dediler. Bunu Pervaneye verdiler. O da cemî Tekaküften muaf tuttular.

Alaeddin Keykubat'tan sonra parlak devrini kaybeden Anadolu Selçukluları, Moğolların baskınına maruz kalır. Moğollar İran'ı alıp Anadolu sınırlarına yaklaştıkları sırada Anadolu Selçuklularının basında II. Gıyaseddin Keyhüsrev bulunuyordu. Bu babası Alaeddin Keykubat gibi değerli bir adam değildi. Sadettin Köpek adında bir emirin etkisinde kalarak bazı Türk beylerini öldürtmüş, bazılarını da gücendirerek yalnız kalmıştır. Aynı zamanda Baba İshak adında bir Türkmenin ayaklanmasını da zor bastırabilmiştir. Böyle bir zamanda Baycu komutasındaki Moğol ordusu İran üzerinden Anadolu'ya girdi. Zaten Orta Asya'da ve Maveraun Nehir'de bulunan Türklere binbir türlü eziyet yapıp, taş taş üstünde bulunmayacak şekilde yakmışlar ve yıkmışlardı.

Anadoluya giren Baycu, Erzurum'u ele geçirdi. II. Gıyasettin Keyhüsrev kendi ordusundan başka Eyyubilerden yardım istemiştir. Buna rağmen Baycu'ya 1243 yılında Kösedağ Muharebesinde yenilmiştir. Vergi vermek suretiyle anlaşmaya varılmıştır. Varlığı ve yokluğu farksız oluşundan sonra Sultan II. Mesud'un da ikiyüzbin kişiyi Moğollara öldürtmesinden sonra 1308 yılında Anadolu Selçukluları yıkılmıştır.

Bundan sonra Anadolu'da birtakım Türk beylikleri kurulur. Bunlar: İçel-Ermenek ve Konya'da Karaman Oğulları, Kütahya'da Germiyan Oğulları, Birgi-Tire-İzmir ve Aydın'da Aydın Oğulları, Manisa ve Menemen'de Saruhan Oğulları, Balıkesir ve Bergama'da Karesi Oğulları, Kastamonu ve Sinop'ta Candar Oğulları, Eğridir-Isparta ye Antalya'da Hamit Oğulları, Milas ve yörelerinde Menteşe Oğulları, Söğüt ve çevresinde Osman Oğulları.

Pirlonda beylikler zamanında Karaman Oğullarına bağlı yaşadı Fatih Sultan Mehmet'in 1487'de Karamanı alıncaya dek. Bu tarihten sonra da Osmanlı İmparatorluğuna bağlı olarak kalındı. Ancak Pirlonda Karaman Oğullarına bağlı kaldığı sırada tarihî bir geçit daha vermiştir: Karaman Oğlu ile Antalya Beyi Hamit Oğlu sınır anlasmazlığına düşerler, mütareke ile karar verilir ki her iki bey şafakla yola çıkacak, karşılaştıkları yeri sınır yapacaklardı. Efsane olarak anlatıldığına göre Karaman Beyi horozuna kara biber yedirip erken ötmesini, böylece şafak denilen vaktin erken gelmesin! sağlar. Horoz ötümü ile çıkılacağı kararlaştırıldığından her bey karşı tarafa birer adamlarım gönderirler. Bu adamların sayesinde erken yola çıkma değil de horozun ötmesi şart oluyordu. Karaman Beyinin kurnazlığıyla ve horozunun erken ötmesiyle Konya'dan yola çıkıp Hamit Oğullarından daha çok yol alırlar. Bu yol güzergahı daha önce bilinen Alaeddin Keykubat'ın Antalya seferi yoludur. Böylece Pirlondadan geçen bey, Hamit Oğlu ile bugün bile adı ile maruf BEYLERİN TOPRAK YIĞDIĞI YER'e varırlar. Burası Pirlondanın 27 km. güneyi, Ermenek tarafıdır. Anlaşma üzere adından da anlaşılacağından sınır olarak suni bir toprak yığını yaparlar.

Türk ve Müslüman alemini haçlılara karşı koruyan Selçuklulardan sonra Anado- lu'daki Türkler beylikler halinde parçalanmışlardı. Bunlardan yine Oğuzların Kayı Boyundan olan Türklere daha Selçuklular zamanında Ertuğrul Gazi zamanında Anadolu'ya Moğollardan kaçıp sığınmışlardı. Ertuğrul Beyden sonra babasının yerine geçen Osman Bey Selçuklular tarafından uç şehri olan Söğüt'e Bizanslılara karşı yerleştirilmişlerdi. Beylikler devri başlayınca, Söğüt çevresinde de Osman Bey para bastırıp hutbe okuttu, padişahlığını ilan etti (1299). Diğer beyliklere ve Bizanslılara karşı üstünlük sağlandı. Rumeliye geçildi. Kosavalar, Niğbolular, Varnalarda yeni yeni haçlılara karşı konuldu. Nihayet çıban başı olan Bizansı (İstanbul'u) 1453'de Fatih Sultan Mehmet ülkesine, Türklere kazandırdı. Böylece çağ açan Türk unvanım aldı. Bu zaferin yanında Uzun Hasan galibiyeti ile Anadolu birliğini sağlaması Türklüğün gücünü ortaya koydu. Anadolu birliğini sağlarken, beylikleri ülkesine katarken, Fatih'i en çok Karaman Oğulları uğraştırdı. Karaman Oğullarının Osmanlılara iltihakı ile Pirlonda da Osmanlılara iltihak etmiş oldu......